|
 |
|
U-104 z doczepami U-104 i
GE na pabianickiej linii nr 70. Pabianice, przystanek i
mijanka przy Starym Rynku.
Fot. ze zbiorów Sigurda Hilkenbacha, 1944 r.
|
Typ:
U-104 "Ryga"
Producent:
Rosyjsko-Bałtycka
Fabryka Wagonów "Feniks", Ryga.
Lata budowy: 1909, 1910
Liczba pojazdów: 17
Numery taborowe: 17 - 33
Pierwszy przydział:
ŁWEKD (zajezdnia Chocianowice, Helenówek)
Ostatni przydział: MPK (zajezdnia Chocianowice)
Data wpisu pierwszego pojazdu: 1909 r.
Data skreślenia ostatniego pojazdu: 07.12.1960 r.
NADWOZIE
Konstrukcja: drewniana, szkielet oparty na ramie
ostoi z belek dębowych
Długość: 12840 mm
Szerokość: 1980 mm
Wysokość: 3315 mm
Ciężar własny:
15300
kg
Dach: drewniany, pokryty masą elastyczną oraz
płótnem nasyconym farbą wodoodporną.
Podłoga: drewniana, wykończona drewnianymi
listwami
Drzwi zewnętrzne: jednoskrzydłowe przesuwne
ręcznie
Drzwi wewnętrzne: jednoskrzydłowe przesuwne
ręcznie (oddzielały pomost od przedziału pasażerskiego) |
WNĘTRZE
Rodzaj siedzeń: drewniane ławki wzdłuż okien
Liczba miejsc siedzących: 38
Liczba miejsc stojących: 32
Ogrzewanie: od lat 20. XX wieku tylko w
przedziale psażerskim
Oświetlenie: -
Wentylacja: przesuwne do dołu szyby w bocznych
oknach
PODWOZIE
Liczba wózków: 2
Liczba osi: 4
Rozstaw osi: 1300 mm
Średnica kół: 840 mm i 640 mm
Typ
silnika/moc:
U104/ 2 x 29,1 kW
Hamulce: elektryczny - obsługiwany korbą
nastawnika oraz ręczny klockowy do umiejscawiania -
obsługiwany korbą
Odbierak prądu: typ rolkowy (2 szt.). Od końca
lat 20. XX w. pantograf nożycowy (1 szt.)
|
|
|
|
|
W 1909 roku Łódzkie
Wąskotorowe Elektryczne Koleje Dojazdowe złożyły w
Rosyjsko-Bałtyckiej Fabryce Wagonów w Rydze zamówienie na wagony
silnikowe oraz doczepne. Dostawy wagonów silnikowych zrealizowano w
latach 1909–1910. Nowe tramwaje przydzielono do zajezdni Helenówek i
Chocianowice, a do eksploatacji wprowadzono je w połowie stycznia
1910 roku. Początkowo obsługiwały linie zgierską i pabianicką.
Wagon silnikowy U-104
posiadał dwa pomosty oraz przedział pasażerski II i III klasy.
Przedział II klasy miał około dwóch metrów długości i był wyposażony
w osiem miejsc siedzących. Przedział III klasy zajmował nieco ponad
siedem metrów długości i oferował 30 miejsc siedzących. |
|
|
|
Rysunek
orientacyjny wagonu U-104 z początku eksploatacji. Numery 17
- 33. |
|
|
 |
|
|
Uszkodzony U-104 na linii
zgierskiej.
Fot. autor nieznany
|
U-104 27 na linii
zgierskiej.
Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź.
|
|
|
Były to wówczas jedyne
wagony wyposażone w dwa rolkowe odbieraki prądu, które nie wymagały
obracania przy zmianie kierunku jazdy. Ze względu na swoje gabaryty
U-104 w Łodzi nazywano „pulmanami” (od nazwiska George’a Pullmana,
konstrora dużych i luksusowych wagonów kolejowych).
Moc silników
umożliwiała swobodną eksploatację wagonu w składach z dwiema
doczepami. Samodzielnie osiągał prędkość do 35 km/h, natomiast z
dwiema doczepami — do 26 km/h.
W latach 20. XX wieku
na przednich burtach zamontowano reflektory główne, a wewnątrz
przedziału pasażerskiego zainstalowano ogrzewanie. Pomosty pozostały
nieogrzewane aż do końca eksploatacji. Pod koniec lat 20. rolkowe
odbieraki prądu zastąpiono jednym pantografem nożycowym. |
|
|
|
|
|
U-104 + U-104 na linii
zgierskiej. Zwraca uwagę odmienne
malowanie dla II i
III klasy.
Zgierz, krańcówka na pl. Kilińskiego.
Fot. ze zbiorów Wojciecha Dębskiego,
I połowa lat 20. XX w.
|
 |
|
|
U-104 21 w zajezdni
Helenówek
Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź;
połowa lat 20. XX w.
|
U-104 23 w Rudzie
Pabianickiej.
Skrzyżowanie ul. Staszica i Piłsudskiego.
Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź, lata 30. XX w.
|
 |
|
|
U-104 27 z
doczepami U-104 i GE na linii tuszyńskiej.
Łódź, ul. Piotrkowska przy pl. Reymonta.
Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź, lata 30. XX w.
|
Wnętrze przedziału
pasażerskiego III klasy w wagonie U-104.
Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź, lata 30. XX w.
|
 |
|
|
U-104 18 na linii
z Łodzi do Marysina.
Ruda Pabianicka, ul. Staszica.
Fot. ze zbiorów Wojciecha Dębskiego, lata 30. XX w.
|
U-104 31 na krańcówce
w Tuszynie.
Fot. autor nieznany
|
|
|
W 1929 roku, po
zakończeniu dostaw nowych wagonów Lilpop LRL, wszystkie egzemplarze
U-104 skierowano do zajezdni Chocianowice. Pozostawały tam aż do
końca eksploatacji, obsługując niemal wyłącznie linię pabianicką i
tuszyńską. W czasie drugiej wojny światowej wagony przemalowano na
kremowo-niebieskie oraz wyposażono w kierunkowskazy. |
|
 |
|
Rys. Zbigniew
Szafrański |
|
|
|
Rysunek orientacyjny wagonu U-104 z okresu II wojny
światowej. Numery 17 - 33.
|
 |
|
|
U-104 18 z
doczepami U-104 i GE na linii pabianickiej.
Łódź, ul. Piotrkowska.
Fot. Walter Genewein,
9.06.1943 r.
|
U-104 29 z
doczepami U-104 na linii tuszyńskiej.
Łódź, pl. Reymonta.
Fot. Walter Genewein,
9.06.1943 r.
|
|
|
 |
|
|
|
Przez wiele lat wagony
nie przechodziły istotnych zmian konstrukcyjnych. Dopiero w
pierwszej połowie lat 50. XX wieku zmodernizowano pomosty,
zmieniając konstrukcję ich dachów z prostej na beczkowatą.
Przebudowano także przednie okna, co poprawiło widoczność
motorniczemu. Wagony wyposażono w dwa mocniejsze silniki typu LT-31,
stosowane również w wagonach generacji N.
Od 1956 roku na
dachach zaczęto montować okrągłe tablice z numerem linii, natomiast
tablice kierunkowe przeniesiono z dachu do specjalnej kasety (filmu)
umieszczonej przy górnej krawędzi szyby czołowej.
|
|
 |
|
Czoła wagonów
U-104. Od lewej: wagon nr 27 z okresu drugiej wojny światowej; wagon
nr 1019 pod koniec lat 40. XX wieku, krótko po wprowadzeniu
czterocyfrowej numeracji; wagon nr 1022 w 1953 r., po modernizacji
pomostu. |
|
|
|
Rysunek orientacyjny wagonu U-104 z końca eksploatacji.
Numery 1017 - 1033. |
|
|
|
Wagony U-104
wycofywano z eksploatacji na przełomie lat 50. i 60. XX wieku.
Ostatnie wozy silnikowe — o numerach 1017, 1019, 1022, 1023, 1024,
1027, 1031 i 1033 — skreślono z inwentarza 7.12.1960 roku.
Pod koniec
eksploatacji wagony 1018, 1026, 1028 i 1030 przekwalifikowano na
doczepne, jednak nie wiadomo, czy były wykorzystywane w ruchu
liniowym, czy służyły jedynie jako ruchome magazyny. Najdłużej
pozostawał na stanie wagon 1026 — do 13.05.1961 roku.
Oprócz tego sześć
wozów przebudowano na gospodarcze, lecz i one nie były użytkowane
długo. Pięć wycofano przed końcem 1962 roku, a jedynie dawny wagon
1033 figurował w ewidencji do 31.12.1965 roku. |
|
|
 |
|
|
U-104 1026 z
doczepami U-104 na linii 42.
Rzgów, mijanka "12,9 km".
Fot. Wacław Malinowski, 1956 r.
|
U-104 1027 na linii
specjalnej.
Fot. Wacław Malinowski,
koniec lat 50. XX w.
|
|
|
Według wspomnień
jednego z byłych pracowników MPK, dwa lub trzy nadwozia po wycofaniu
ze służby trafiły na teren przedszkola w rejonie Tuszyna.
Niewykluczone, że sprzedano więcej wagonów, jednak brak na to
potwierdzonych informacji. Do naszych czasów prawdopodobnie nie
zachował się żaden egzemplarz. |