Łódzkie tramwaje i autobusy
 Strona poświęcona historii komunikacji miejskiej w Łodzi i okolicach


TABOR TRAMWAJOWY
 STRONA GŁÓWNA
 

Wagon silnikowy Lilpop III
1939 - 1973
 

Lilpop III 168 w zajezdni przy ul. Tramwajowej. Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź, 12.10.1942 r.
 
Typ: Lilpop III
Producent: Towarzystwo Przemysłowe Zakładów Mechanicznych "Lilpop, Rau i Loewenstein" SA, Warszawa
Rok budowy: 1939
Liczba pojazdów: 18 (od 1949 - 23)
Numery taborowe: 152 - 174
Pierwszy przydział: KEŁ, zajezdnia Tramwajowa, Dąbrowskiego
Ostatni przydział: MPK, zajezdnia Tramwajowa, Dąbrowskiego
Data wpisu pierwszego pojazdu: 05.1939 r.
Data skreślenia ostatniego pojazdu: 18.07.1973 r.

NADWOZIE
Konstrukcja: szkielet stalowy, oparty na ostoi wykonanej z nitowanych profili stalowych
Długość: 10540 mm
Szerokość: 2095 mm
Wysokość: 3330 mm
Ciężar własny: 15400 kg
Dach: drewniany, pokryty masą elastyczną oraz płótnem nasyconym farbą wodoodporną.

Odbierak prądu: typu lirowego, od II wojny światowej pantograf nożycowy

 Drzwi zewnętrzne: jednoskrzydłowe przesuwne z przodu, dwuskrzydłowe przesuwne z tyłu
Drzwi wewnętrzne: dwuskrzydłowe przesuwne ręcznie (oddzielały pomost od przedziału pasażerskiego)

WNĘTRZE
Podłoga: drewniana z listwami
Rodzaj siedzeń: drewniane, ławki krzesełkowe
Liczba miejsc siedzących: 16
Liczba miejsc stojących: 36
Ogrzewanie: przedział pasażerski za pomocą oporów rozruchowych
Oświetlenie: -
Wentylacja: okna boczne uchylne, dwa wywietrzniki dachowe

PODWOZIE
Liczba osi: 2
Liczba wózków: 1
Rozstaw osi: 2800 mm
Średnica kół: 865 mm
Silnik: GTM 4 (2 x 49,5 kW), Crompton (2 x 60 kW)
Hamulce: elektryczny - obsługiwany korbą nastawnika oraz ręczny klockowy do umiejscawiania - obsługiwany korbą
 
 

W 1938 r. warszawska fabryka Lilpop, Rau i Loewenstein S.A. otrzymała zamówienie na 24 wagony silnikowe oraz 10 wagonów doczepnych typu Lilpop III. Dostawy rozpoczęły się w maju 1939 r., jednak przed wybuchem wojny odebrano jedynie 18 ukończonych wagonów silnikowych i 5 doczepnych. Pozostałe, nieukończone pojazdy spłonęły w fabryce w wyniku działań wojennych.

Wozy silnikowe otrzymały numery boczne od 152 do 169. Zostały przydzielone do zajezdni przy ulicach Tramwajowej i Dąbrowskiego.
 

Nowy Lilpop III 152 przed wysyłką z fabryki do Łodzi.
Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź, 1939 r.
 

Wnętrze nowego Lilpopa III 152.
Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź, 1939 r.
 

Wagon silnikowy typu Lilpop III. Wersja z 1939 r. Numery: 152 - 169.
 
W wagonach typu Lilpop III zastosowano kilka nowych rozwiązań konstrukcyjnych. Znacznie powiększono pomosty oraz zrezygnowano z charakterystycznej dla wcześniej produkowanych wagonów dwukierunkowych symetrii, w której zarówno boki, jak i czoła wagonu stanowiły swoje lustrzane odbicie.

Nowością były także przesuwne drzwi zewnętrzne, których nie stosowano we wcześniejszych typach wagonów. Z przodu montowano drzwi jednoskrzydłowe, natomiast z tyłu — dwuskrzydłowe; podczas otwierania oba skrzydła przesuwały się w tym samym kierunku, nachodząc na siebie. Drzwi nie posiadały klamek zewnętrznych, ponieważ ich zadaniem było przede wszystkim zabezpieczenie lewej strony wagonu i uniemożliwienie pasażerom wsiadania oraz wysiadania z tej strony. W czasie jazdy drzwi po prawej stronie pozostawały stale otwarte.


 

Lilpop III na ul. Piotrkowskiej w obsłudze linii 14, 1939 r.
Źródło: grupa Facebook "Łódzki Wehikuł Czasu".
 

Lilpop III 162 z doczepą Herbrand na linii 5.
Plac Wolności. Fot. Emil Konrad, 1940 r.
 

Wagony wprowadzono do eksploatacji latem 1939 r. W czasie II wojny światowej, ze względu na zabudowane pomosty z drzwiami, często kierowano je do obsługi linii przebiegających przez teren getta.

W latach 1942–1943, podczas pierwszych remontów, wagony zaczęto wyposażać w kierunkowskazy oraz przemalowywać z pierwotnego oliwkowozielonego koloru na niebieski. Od 1944 r. odbieraki prądu typu lira zastępowano nożycowymi pantografami. W tym samym okresie dwa wagony oddelegowano do prowadzenia składów sanitarnych.
 

Lilpop III 165 w fabrycznym malowaniu.
Krańcówka (weksel) przy dworcu Łódź Kaliska
Fot. Bernard Krueseman, 1940 r.
 

Lilpop III z doczepami "Liegnitz" i Lilpop III na linii 12.
Łódź, pl. Reymonta przy wlocie w ul. Rzgowską.
Fot. Walter Genewein, 1943 r.
 

Lilpop III 153 w zajezdni przy ul. Tramwajowej.
Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1.11.1943 r.
 

Lilpop III 158 przy bramie getta na ul. Brzezińskiej, 1944 r.
Źródło: grupa Facebook "Łódzki Wehikuł Czasu".
 

Wagon silnikowy typu Lilpop III. Wersja z 1949 r. Numery: 152 - 174.
 
Podczas kolejnego cyklu remontów, przeprowadzonego w latach 1948–1949, pięć wagonów doczepnych przebudowano na silnikowe. Zamontowano w nich zamówione wcześniej wyposażenie elektryczne systemu Brown Boveri, wyprodukowane w Żychlinie.

Wagony typu Lilpop III kursowały głównie na liniach miejskich obsługiwanych przez zajezdnie przy ulicach Tramwajowej i Dąbrowskiego. W 1954 r., w związku z przejęciem jednej brygady linii 9 przez zajezdnię Brus, oddelegowano tam dwa wagony tego typu. Sporadycznie pojawiały się one również na liniach podmiejskich do Konstantynowa i Lutomierska.

Na początku 1958 roku na stanie zajezdni Brus pozostawał jeszcze wagon nr 153. Po dostawach nowych wagonów typu 5N został on ponownie skierowany do zajezdni przy ul. Tramwajowej.
 

Lilpop III 155 z doczepą na linii 14.
 Łódź, ul. Piotrkowska przy pl. Reymonta.
Fot. ze zbiorów Wojciecha Dębskiego, 1958-1959.
 

Lilpop III 159 na linii 1.
 Łódź, krańcówka Strykowska/Inflancka.
Fot. ze zbiorów Wojciecha Dębskiego, 1958-1960.
 

Lilpop III 158 + 5ND na linii 18.
 Łódź, ul. Główna przy Piotrkowskiej.
Fot. ze zbiorów Wojciecha Dębskiego.

 

Lilpop III 160 z doczepą Sanok na linii 13.
 Łódź, ul. Struga przy Piotrkowskiej.
Fot. Ole Iskov, 28.06.1970 r.,
ze zbiorów Łukasza Stefańczyka.
 

Wagon silnikowy typu Lilpop III. Wersja z 1972 r. Numery: 152 - 156, 158 - 170, 172 - 174.
 

W 1971 r. wagony nr 157 i 171 przebudowano na jednokierunkowe. Tylny pomost ujednolicono z przednim, likwidując podwójne drzwi, natomiast po jednej stronie wagonu drzwi zdemontowano całkowicie. We wnętrzu usunięto drzwi przesuwne oddzielające pomosty od przedziału pasażerskiego. Mimo dość zaawansowanej modernizacji oba wagony wycofano z eksploatacji wraz z całą serią latem 1973 r.

W ostatnich miesiącach eksploatacji wagony można było spotkać na liniach 6, 13, 17, 18, 23 i 28. Dnia 18.07.1973 r. w zajezdni przy ul. Tramwajowej skreślono z inwentarza ostatnie wagony typu Lilpop III o numerach 152, 154, 156, 159, 170, 173 i 174.

 

Jedyny Lilpop III 171 w wersji jednokierunkowej z doczepą Sanok na linii 13. Łódź, ul. Struga przy Piotrkowskiej.
Fot. Krzysztof Sieroń, 1971-1972.
 

Lilpop III 161 + Sanok na linii 13. Łódź, ul. Gdańska.
Fot. ze zbiorów Wojciecha Dębskiego 1971-1972.

 

Lilpop III 174 + 5ND na linii 23.
Łódź, ul. Główna przy Piotrkowskiej.
Fot. ze zbiorów Wojciecha Dębskiego, 1972-1973.
 

Lilpop III 162 + 5ND na linii 28.
Łódź, ul. Żeromskiego.
Fot. ze zbiorów Wojciecha Dębskiego, 1972-1973.
 

Wagon silnikowy typu Lilpop III. Wersja jednokierunkowa z 1972 r. Numery: 157, 171.
 

Lista wagonów gospodarczych na bazie Lilpop III
numer taborowy ex liniowy

przeznaczenie

lata eksploatacji jako gospodarczy

2015

 153 pług

1973 - 1979?
2016 157 roboczy

1973 - 1976
2017 158 pług

1973 - 1981
2018 162 roboczy

1973 - 1979
2019 164 pług

1973 - 1979
2020 166 roboczy

1973 - 1979
 
Spośród 23 pojazdów sześć przebudowano na wagony techniczne, które pozostawały w służbie do końca lat 70. Dwa z nich przetrwały do dziś. W 1981 r. dawny wagon nr 158 odrestaurowano jako historyczny i do dziś okazjonalnie pojawia się na ulicach Łodzi. Zachował się również szkielet wagonu nr 153, oczekujący na odbudowę. W Bydgoszczy znajduje się natomiast nadwozie wagonu nr 154, które trafiło tam z podłódzkiej działki w ramach wymiany za wagon typu 5N. Pozostałe wagony po zakończeniu eksploatacji zostały zezłomowane lub sprzedane osobom prywatnym oraz różnym instytucjom, gdzie przez wiele lat służyły jako altany działkowe.
 

Techniczny Lilpop III 2017 (ex liniowy 158).
Łódź, skrzyżowanie ul. Zachodniej i Ogrodowej.
Fot. Hans Lehnhart, 19.09.1973 r.,
udostępnił Dariusz Walczak.
 

Techniczny Lilpop III 2019 (ex liniowy 164) jako pług.
Łódź, krańcówka Żabieniec.
Fot. Wiesław Kwiatkowski, 1978 r.

 

Historyczny Lilpop III 158 na terenie Zakładu Techniki przy ul. Tramwajowej.
Fot. Wojciech Dębski, 3.10.1998 r.

Złomowanie Lilpopa III na tzw. górze żwirowej w Emilii.
Fot. ze zbiorów Wojciecha Dębskiego, 1972-1973.
 

Wrak Lilpopa III 154 na prywatnej działce.
Fot. Łukasz Stefańczyk, 18.05.2003 r.
 

Wrak Lilpopa III 173'' (ex 170) na prywatnej działce.
Fot. Łukasz Stefańczyk, 12.04.2003 r.
 

Wnętrze wraku Lilpopa III 173'' (ex 170) na działce.
Fot. Łukasz Stefańczyk, 12.04.2003 r.
 

Stany inwentarzowe

Rok

Stan na koniec roku

Wpisano sztuk

Numery taborowe pojazdów przyjętych na inwentarz

Skreślono sztuk

Numery taborowe pojazdów skreślonych z inwentarza
1939 18 18

152 - 169

 -  
1940 18 -   -  
1941 18 -   -  
1942 18 -   -  
1943 18 -   -  
1944 18 -   -  
1945 18 -   -  
1946 18 -   -  
1947 18 -   -  
1948 22 4

170, 171, 172, 173 (przebudowane z doczepnych)

 -  
1949 23 1

174 (przebudowany z doczepnego)

 -  
1950 23 -   -  
1951 23 -   -  
1952 23 -   -  
1953 23 -   -  
1954 23 -   -  
1955 23 -   -  
1956 23 -   -  
1957 23 -   -  
1958 23 -   -  
1959 23 -   -  
1960 23 -   -

 
1961 23 -   -  
1962 23 -   -  
1963 23 -   -

 
1964 23 -   -  
1965 23 -   -  
1966 23 -   -

 
1967 23 -   -  
1968 23 -   -

 
1969 23 -   -

 
1970 23 -   -

 
1971 23 -   -

 
1972 16 -   7

155, 160, 161, 165, 167, 168, 169
1973 - -   16

152, 153, 154, 156, 157, 158, 159, 162, 163, 164, 166, 170, 171, 172, 173, 174


TABOR TRAMWAJOWY
 STRONA GŁÓWNA
 


© Wojciech Dębski 2006
Materiały zamieszczone na stronie podlegają ochronie prawa autorskiego.
Kopiowanie i rozpowszechnianie bez zgody autora jest zabronione.