Łódzkie tramwaje i autobusy
Strona poświęcona historii komunikacji miejskiej w Łodzi i okolicach


TABOR TRAMWAJOWY
STRONA GŁÓWNA
 

Wagon doczepny Lilpop LRL
1929 - 1969

 

Doczepa Lilpop LRL 169 na linii ozorkowskiej. Fot. ze zbiorów Archiwum Państwowego w Łodzi, lata 30. XX w.
 

Typ: Lilpop LRL
Producent:
Towarzystwo Przemysłowe Zakładów Mechanicznych "Lilpop, Rau & Lowenstein" SA, Warszawa
Rok budowy: 1928
Liczba pojazdów: 16
Numery taborowe: 155 -170
Pierwszy przydział: ŁWEKD
, zajezdnia Helenówek
Ostatni przydział: MPK, zajezdnia Helenówek
Data wpisu pierwszego pojazdu: 01.1929 r.
Data skreślenia ostatniego pojazdu: 2.05.1969 r.

NADWOZIE
Konstrukcja: szkielet drewniany oparty na metalowej ostoi nitowanej z blach i kształtowników walcowanych
Długość: 8000 mm
Szerokość: 2065 mm
Wysokość: 3377 mm
Ciężar własny: 6700
kg
Dach: drewniany, pokryty masą elastyczną oraz płótnem nasyconym farbą wodoodporną.

Drzwi zewnętrzne: jednoskrzydłowe, przesuwne ręcznie
Drzwi wewnętrzne: jednoskrzydłowe, przesuwne ręcznie (oddzielały pomost od przedziału pasażerskiego)

WNĘTRZE
Podłoga: drewniana z listwami
Rodzaj siedzeń:
drewniane, ławki krzesełkowe
Liczba miejsc siedzących:
20
Liczba miejsc stojących: 20 (na pomostach)
Ogrzewanie: brak
Oświetlenie: -
Wentylacja: okna boczne przesuwne do dołu, cztery wywietrzniki dachowe

PODWOZIE
Wagon bezwózkowy
Liczba osi:
2
Rozstaw osi: 2500 mm
Średnica kół: 800 mm
Hamulce: elektryczny solenoidalny uruchamiany automatycznie nastawnikiem z wozu silnikowego, ręczny 4-klockowy uruchamiany ręcznie za pomocą koła kierowniczego.




 

 

Doczepne wagony Lilpop LRL włączono do eksploatacji w 1929 roku. Warunki techniczne dostaw uzgodniono pod koniec sierpnia 1927 roku z Towarzystwem Przemysłowym Zakładów Mechanicznych „Lilpop, Rau i Loewenstein” SA w Warszawie. W okresie od stycznia do maja 1928 roku do Łodzi miało trafić 10 czteroosiowych wagonów silnikowych oraz 16 dwuosiowych wagonów doczepnych. Z powodu ponad półrocznego opóźnienia w dostawie aparatury elektrycznej doczepy skierowano do ruchu dopiero wraz z wagonami silnikowymi, na początku stycznia 1929 roku. Wszystkie przydzielono do zajezdni Helenówek, gdzie otrzymały numery od 155 do 170.

Doczepy LRL wyposażono w detale identyczne jak w wagonach silnikowych, były jednak od nich krótsze i nie posiadały wózków. Zestawy kołowe ułożyskowano w maźnicach rolkowych firmy SKF oraz odsprężynowano za pomocą resorów piórowych. Fabrycznie wagony posiadały przedłużane stopnie wejściowe oraz specjalne uchwyty na burtach pomostowych, umożliwiające konduktorowi lub kontrolerowi przechodzenie między wagonami podczas jazdy. Po II wojnie światowej stopnie skrócono, dostosowując je do prześwitu drzwi.

 

Wagony doczepne LRL w składzie tramwaju linii zgierskiej lub ozorkowskiej. Łódź, pl. Wolności.
Fot. ze zbiorów Wojciecha Dębskiego, 1939-1943
 

Wagony doczepne LRL w składzie tramwaju linii zgierskiej lub ozorkowskiej. Łódź, pl. Wolności.
Fot. ze zbiorów Wojciecha Dębskiego, 1939-1943
 

W latach 50. we wszystkich wagonach cztery dachowe wywietrzniki zastąpiono dwoma wlotami powietrza, a przy krawędzi dachu zamontowano drewnianą rynienkę. Nad przednim oknem umieszczono czaszę dzwonka oraz światło pozycyjne. Zlikwidowano również deski ochronne przy kołach.

Przez blisko 40 lat wagony eksploatowano niemal wyłącznie na liniach zgierskiej i ozorkowskiej. Najczęściej kursowały w składach z wagonami silnikowymi tej samej serii. W latach 50. zestawiano je również z wagonami silnikowymi typu 2N, natomiast w latach 60. — z wagonami 5N.

Od 1968 roku MPK zaczęło otrzymywać wagony doczepne 5ND z miast, w których likwidowano komunikację tramwajową. Równocześnie w warsztatach przebudowywano także Lilpopy II z wagonów silnikowych na doczepne. Wysłużone 8-metrowe doczepki LRL zaczęto wycofywać z eksploatacji. Większość z nich skreślono z inwentarza 1.06.1968 roku. Najdłużej w ruchu liniowym pozostawały wagony 1155 i 1158, kursujące do 2 maja 1969 roku.
 

Skład Lilpopów LRL na linii 46.
Odcinek Zgierz - Proboszczewice.
Fot. Norman N. Forbes, 08.1958 r.
ze zbiorów Łukasza Stefańczyka
 

Skład Lilpopów LRL
Łódź, skrzyżowanie ul. Zachodnia/Ogrodowa.
Fot. ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej
im. J. Piłsudskiego w Łodzi, 1959 r.

 

Wykolejenie doczepy LRL 1166 na linii 46.
Zgierz, ul. Łódzka
Fot. Władysław Kraska, 26.05.1966 r.
 

Doczepy LRL 1156 i 1165 w zajezdni Helenówek.
Foto: Hans Lehnhart, 28.08.1967 r.
Udostępnił Dariusz Walczak
.
 

Wykolejone doczepy LRL na linii ozorkowskiej. Źródło: "Dziennik Łódzki", 12.04.1966 r.
 

Rysunek doczepnego Lilpopa LRL. Wygląd z lat 60. XX w.
 

Co najmniej pięć wycofanych wagonów przebudowano na solarki i przemalowano na zielono. Jeden z wagonów przekazano na strzelnicę Ligi Obrony Kraju.

Pod koniec lat 70. w zajezdni Brus odstawiono solarkę nr 220 wraz z technicznym wagonem Lilpop III nr 2017. Oba pojazdy planowano odbudować jako historyczne. Lilpop III doczekał się remontu już w 1981 roku i do dziś można go okazjonalnie zobaczyć na łódzkich torach. Doczepę przetransportowano natomiast do zajezdni Chocianowice, gdzie w 1988 roku, wraz z dwiema innymi solarkami, została pocięta na złom. Był to definitywny koniec tych wagonów na łódzkich torach.

 

Wrak doczepy LRL solarki 219 (ex 1156).
Łódź, zajezdnia Chocianowice.
Fot. ze zbiorów Wojciecha Dębskiego, 1987-1989.
 

Doczepa LRL solarka 220 nie doczekała się remontu
na historyczny. Łódź, zajezdnia Chocianowice.
Fot. Julian Dąbrowski, 21.03.1985 r.
 

Pozostałe wycofane doczepy sprzedano osobom prywatnym — prawdopodobnie wszystkie egzemplarze. Po latach udało się odnaleźć cztery wagony doczepne LRL zaadaptowane na altanki, z których dwa o numerach 1157 i 1160 zostały odkupione przez pasjonatów komunikacji miejskiej i zachowały się do dziś.
 

Doczepa Lilpop LRL jako rekwizyt na planie filmowym.
Łódź, ul. Wróblewskiego.
Fot. ze zbiorów Wojciecha Dębskiego, lata 80. XX w.

 

Lilpop LRL 1162 jako altana.
Fot. Wojciech Dębski, 25.10.2005 r.

 

Lilpop LRL 1160 jako altana.
Fot. Wojciech Dębski, 24.07.2005 r.
 

Lilpop LRL 1157 jako altana.
Fot. Łukasz Jakiel, 2.06.2017 r.
 

Stany inwentarzowe

Rok

Stan na koniec roku

Wpisano sztuk

Numery taborowe pojazdów przyjętych na inwentarz

Skreślono sztuk

Numery taborowe pojazdów skreślonych z inwentarza

1929 16 -

155 - 170

-  
1930 16 -   -  
1931 16 -   -  
1932 16 -   -  
1933 16 -   -  
1934 16 -   -  
1935 16 -   -  
1936 16 -   -  
1937 16 -   -  
1938 16 -   -  
1939 16 -   -  
1940 16 -   -  
1941 16 -   -  
1942 16 -   -  
1943 16 -   -  
1944 16 -   -  
1945 16 -   -  
1946 16 -   -  
1947 16 -   -  
1948 16 -   -  
W 1948 r. zmieniono numery wagonów 155 - 170 na 1155 - 1170
1949 16 -   -  
1950 16 -   -  
1951 16 -   -  
1952 16 -   -  
1953 16 -   -  
1954 16 -   -  
1955 16 -   -  
1956 16 -   -  
1957 16 -   -  
1958 16 -   -  
1959 16 -   -  
1960 16 -   -  
1961 16 -   -  
1962 16 -   -  
1963 16 -   -  
1964 16 -   -  
1965 16 -   -  
1966 15 -   1

1168

1967 15 -   -  
1968 4 -   11

1156, 1157, 1159, 1160, 1161, 1162, 1163, 1164, 1166, 1169, 1170

1969 - -   4

1155, 1158, 1165, 1167.


TABOR TRAMWAJOWY
STRONA GŁÓWNA
 


© Wojciech Dębski 2019
Materiały zamieszczone na stronie podlegają ochronie prawa autorskiego.
Kopiowanie i rozpowszechnianie bez zgody autora jest zabronione.