Łódzkie tramwaje i autobusy
Strona poświęcona historii komunikacji miejskiej w Łodzi i okolicach


TABOR AUTOBUSOWY
STRONA GŁÓWNA
 

Jelcz 272 MEX
1963 - 1984
 

Jelcz 272 MEX - 3814 w zajezdni Limanowskiego. Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1978 r.
 

Typ: Jelcz 272 MEX
Producent: Jelczańskie Zakłady Samochodowe w Jelczu.
Lata budowy: 1963 - 1977
Liczba pojazdów: ok. 640
Numery taborowe: 1 - 83, 167 - 200, 206 - 213, 433 - 500, 530 - 600, 611 - 662, 664 - 667, 669 - 672, 675 - 677, 683 - 768, 774 - 799, 801 - 830, 839 - 884,
1201 - 1206, 3001 - 3014, 4301 - 4325
Pierwszy przydział: MPK (zajezdnia Kraszewskiego)
Ostatni przydział: MPK (zajezdnia Helenówek)
Data wpisu pierwszego pojazdu: 16.11.1963 r.
Data skreślenia ostatniego pojazdu: 29.02.1984 r.

NADWOZIE
Konstrukcja: stalowa, spawana o szkielecie nośnym podzielonym wzdłuż dolnej krawędzi okien bocznych, ze szkieletem górnym wykonanym z profili ceowych. Poszycie zewnętrzne z blachy o grubości 1 mm nitowanej do szkieletu.
Długość: 10870 mm
Szerokość: 2500 mm
Wysokość: 2900 mm
Ciężar własny: 8700 kg/8900 (Jelcz II)
Liczba drzwi: 2
Układ drzwi: 0-2-2

WNĘTRZE
Rodzaj siedzeń: miękkie fotele jedno- i dwuosobowe
Liczba miejsc siedzących:
28 + 2Liczba miejsc stojących: 83
Wentylacja: za pomocą wąskich szybek w bocznych oknach i dwóch klap dachowych

PODWOZIE
Rama:
dwupodłużnicowa, nitowana
Zawieszenie przednie:
resory piórowe, półeliptyczne oraz amortyzatory dźwigniowe hydrauliczne
Zawieszenie tylne:
resory piórowe, odwrócone oraz amortyzatory dźwigniowe hydrauliczne.
Liczba osi:
2
Rozstaw osi: 5450 mm
Silnik: Škoda 706RT/ Leyland SW 680
(Jelcz II)
Pojemność silnika: 706 RT - 11800 cm3 / SW 680 - 11100 cm3
Moc silnika: 706 RT - 160 KM / SW 680 - 200 KM (Jelcz II)
Skrzynia biegów: mechaniczna, zblokowana z silnikiem 5-biegowa
Hamulce: zasadniczy pneumatyczny i pomocniczy mechaniczny działa na koła mostu napędowego
Prędkość maksymalna: 60 km/h
Zużycie paliwa: 27 l/100 km

W dniu 6 grudnia 1958 roku została podpisana między Polską a Czechosłowacją umowa licencyjna na produkcję w Jelczańskich Zakładach Samochodowych autobusów Škoda 706 RTO z nadwoziem konstrukcji firmy Karosa. Pierwsze egzemplarze w wersji miejskiej już jako Jelcze 272 MEX wyprodukowano w 1963 roku. Ich produkcja trwała do 1977 roku.
 

Źródło: "Dzienni Łódzki"- 19.11.1963 r.
 

Jelcze produkowano w kilku odmianach, ale charakterystyczny owalny kształt nadwozia nie uległ zmianie. To dzięki niemu autobusy te potocznie nazywano "ogórkami". Z uwagi na swoją liczebność były w Polsce bardzo popularne i odegrały ważną rolę w komunikacji miejskiej i międzymiastowej.
 


 


 

Pierwsze trzy egzemplarze Jelczy 272 MEX o numerach bocznych 206, 207 i 208 wpisano na inwentarz w dniu 16 listopada 1963 roku. Kolejnych pięć przyjęto 14 grudnia 1963 roku. Autobusy z drugiej dostawy miały z przodu i z tyłu na dachu tablice kierunkowe oraz wypukłe przednie reflektory. Różniły się także usytuowaniem i wielkością kloszy świateł kierunkowych. Wszystkie przydzielono do jedynej wówczas zajezdni przy ulicy Kraszewskiego.
Od 1965 roku dla Łodzi produkowano wyłącznie wersję bez tablic kierunkowych z tyłu oraz z dwoma pełnymi oknami na lewym boku.
 

Źródło: "Dzienni Łódzki"- 9.01.1964 r.
 

 
 

Jelcz 272 MEX - 212 na linii 57.
Kadr z filmu "Ulica Piotrkowska", 1966 r.
Reżyseria Daniel Szylit
Zdjęcia Witold Mickiewicz, Bogdan Chamczyk
 

 

Jeden z trzech pierwszych egzemplarzy .
Jelcz 272 MEX - 207 lub 208 na linii 57.
Łódź, ul. Piotrkowska.
Foto: T. Biliński; 1965 lub 1966 r.
 

 

Jelcz 272 MEX - 200.
Łódź, zajezdnia Kraszewskiego.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1966 - 1968.
 

 

Wnętrze Jelcza 272 MEX - 183.
Łódź, ul. Gagarina.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1968 r.
 

W latach 70. rozpoczęto produkcję autobusów na podwoziu Jelcz II. Nową konstrukcję, opracowaną w oparciu o sugestie użytkowników, budowano na bazie krajowych zespołów wykorzystywanych do produkcji samochodów ciężarowych. Autobusy wyposażono w mocniejsze silniki typu SW 680/55, produkowane w WSK Mielec na licencji Leyland.
W Łodzi pierwsze autobusy na podwoziu Jelcz II wprowadzono do eksploatacji w 1972 roku. Wizualnie można je było odróżnić dzięki innym felgom kół.
 

 

Kadr z filmu "777", 1972 r. z udziałem Jelcza 272 MEX - 687.
Sceny kręcono w Warszawie i zajezdni Limanowskiego w Łodzi.
Reżyseria Krzysztof Rogulski
Zdjęcia Maciej Kijowski
 

 

Jelcz 272 MEX - 30 na linii 72.
Łódź, krańcówka Felińskiego/Gojawiczyńskiej.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1974-1975 r.

 

 

Jelcz 272 MEX - 486 na linii H.
Łódź, zajezdnia Limanowskiego.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1974-1975 r.
 

 

Wnętrze Jelcza 272 MEX - 584 na linii 57.
Łódź, ul. Piotrkowska.
Foto: Stefan Sztromajer; 1974-1975 r.
 

 

Jelcz 272 MEX - 473 na linii H.
Łódź, ul. Narutowicza/Tramwajowa.
Foto: Bohdan Turżański; 1975 r.


 

 

Kadry z serialu "Daleko od szosy", 1976 r. z udziałem
Jelczy 272 MEX - 31, 605, 813, 844, 879.
Oprócz wozu 31 wszystkie na podwoziu Jelcz II.
Reżyseria Zbigniew Chmielewski
Zdjęcia Mikołaj Sprudin
 

 

Wnętrze Jelcza 272 MEX - 631 na linii 70.
Foto: Wiesław Kwiatkowski; 06.1976 r.

 

 

Jelcz 272 MEX - 545
Łódź, zajezdnia Limanowskiego.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1976 - 1977.
 

Przez wiele lat Jelcze 272 MEX były podstawowym typem w MPK. Jeździły na wszystkich liniach i stacjonowały we wszystkich zajezdniach. Pod koniec 1976 roku zaczęto stopniowo wprowadzać w nich czterocyfrowe numery taborowe. Pierwsza cyfra oznaczała numer zajezdni.

Autobusy miały opinię solidnych, ale mała liczba remontów kapitalnych i napraw głównych miały kluczowy wpływ na ich dość krótką żywotność. Zdecydowana większość Jelczy została wycofana między piątym, a siódmym rokiem eksploatacji, pokonując w tym czasie od 500 do 600 tys. kilometrów. 
Po zakończeniu produkcji ich liczba szybko malała. Od 1978 roku zaczęto je zastępować Jelczami PR 110U, a od 1980 roku Ikarusami 280.

Pod koniec eksploatacji część autobusów skierowano do nowej zajezdni w Pabianicach, skąd obsługiwały linie lokalne. Ostatnie egzemplarze z Helenówka najczęściej kierowano na linie w Zgierzu i Głownie. Linia 65 była jedną z ostatnich, na której kursowały w Łodzi. Ostatnie wozy o numerach 2781, 2782, 2783 i 2784 skreślono  29 lutego 1984 roku.
Poniżej tabelka z datami likwidacji w poszczególnych zajezdniach.
 

Zajezdnia
Lata eksploatacji Jelczy

Data skreślenia ostatniego Jelcza Numery taborowe
Kraszewskiego
1963 - 1982

22.11.1982

1230, 1794
Helenówek
1976 - 1984

29.02.1984

2781, 2782, 2783, 2784
Limanowskiego
1971 - 1983

11.02.1983

3698, 3794, 3795, 3796, 3798, 3799, 3832, 3885, 3899
Nowe Sady
1976 - 1981

28.02.1981

4046
Pabianice
1982 - 1983

12.12.1983

5699, 5775, 5776, 5780, 5781, 5783, 5787, 5791, 5793
 

 

Jelcze 272 MEX - 4064 na linii K i 4104 na linii 69
Łódź, ul. Allende.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; 1978 r.
 

 

Jelcz 272 MEX - 4105.
Łódź, zajezdnia Nowe Sady.
Foto: Janusz Kowalski; 1979 r.
 

 

Jelcz 272 MEX - 2029 na linii 52.
Łódź, ul. Narutowicza.
Foto: Olle S. Nevenius; 06.1980 r.
 

 

Jelcz 272 MEX - 2397 na linii K.
Łódź, krańcówka 11 Listopada.
Foto: Janusz Kowalski; 1980 - 1981 r.
 

Po wycofaniu z eksploatacji wiele autobusów sprzedano osobom prywatnym lub przekazano różnym instytucjom. Kilka pojazdów przebudowano na techniczne. Niektóre wykorzystywano jeszcze w latach 90. Prawdopodobnie najdłużej zachowanym egzemplarzem w oryginale był wóz 3884, pełniący przez kilka lat funkcję magazynu w zakładzie kamieniarskim. Pocięto go na złom około 2000 roku.
Do czasów obecnych przetrwał tylko jeden techniczny Jelcz, służący dawniej w zajezdni Nowe Sady. Jest on przeznaczony na eksponat muzealny.
 
 

Pogotowie techniczne na bazie Jelcz 272 MEX - 221
Foto: Janusz Kowalski; 1978 - 1979 r.
 

 

Kasacja Jelcza 272 MEX.
Foto: Janusz Kowalski; 1980 - 1981 r.
 

 

Wrak Jelcza 272 MEX - 3884
Foto: Wojciech Dębski; 11.07.1996 r.

 

 

Pogotowie techniczne na bazie Jelcz 272 MEX.
Ostatni łódzki egzemplarz zachowany na historyczny.
Foto: Wojciech Dębski; 18.09.2008 r.
 

W dniu 18 września 2008 roku po Łodzi kursował warszawski historyczny Jelcz 272 MEX - 1983. Autobus uświetnił obchody 60. rocznicy uruchomienia komunikacji autobusowej w Łodzi.
 
 

Warszawski historyczny Jelcz 272 MEX - 1983.
Łóź, ulica Narutowicza/Wierzbowa.
Foto: Wojciech Dębski; 18.09.2008 r.
 

 

Wnętrze historycznego Jelcza 272 MEX - 1983.
Łóź, ulica Tramwajowa.
Foto: Wojciech Dębski; 18.09.2008 r.
 

Stany inwentarzowe

Rok

Stan na koniec roku

Wpisano sztuk

Numery taborowe pojazdów przyjętych na inwentarz

Skreślono sztuk

Numery taborowe pojazdów skreślonych z inwentarza

1963 8 8

206 - 213

-  
1964 8 -

 

-  
1965 17 9

192 - 200

-  
1966 42 25

167 - 191

-  
1967 42 -   -  
1968 99 57

1 - 57

-

 

1969 124 26

58 - 83

1

207

1970 120 -   4

32, 68, 185, 211

1971 166 54

700 - 753

8

36, 48, 70, 81, 190, 191, 197, 198, 706

1972 210 48

643 - 662, 664 - 667, 669 - 672, 675 - 677,  683 - 699

4

4, 21, 723, 729

1973 286 85

485 - 500,  530 - 590, 635 - 642

9

12, 80, 174, 188, 210, 212, 213, 533, 717

1974 335 56

445 - 484, 591 - 600, 629 - 634

7

19, 183, 189, 200, 209, 535, 738

1975 377 81

433 - 444, 611 - 628, 754 - 768, 801 -  844,

39

1, 2, 3, 6, 7, 10, 11, 23, 29, 33, 41, 44, 45, 46, 47, 49, 50, 53, 54, 61, 72, 78, 82, 168, 170, 173, 175, 176, 177, 178, 180, 182, 184, 195, 199, 206, 208, 455, 720

1976 448 109

774 - 799, 845 - 884, 1201 - 1206, 3001 - 3014, 4301 - 4325

40

8, 9, 14, 15, 18, 20, 22, 24, 25, 26, 28, 30, 34, 35, 37, 40, 42, 43, 62, 63, 69, 77, 83, 167, 171, 172, 179, 181, 186, 187, 192, 193, 194, 438, 443, 473, 475, 497, 547, 700,


Brak kompletnych danych z lat 1977 - 1982
 
1982 94 -   ?

brak danych

1983 4 -   90

2001, 2003, 2005, 2006, 2009, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2021, 2023, 2026, 2027, 2028, 2029, 2030, 2136, 2489, 2493, 2495, 2695, 2697, 2785, 2786, 2787, 2788, 2789, 2790, 2795,
3602, 3614, 3698, 3794, 3795, 3796, 3798, 3799, 3832, 3834, 3841, 3842, 3852, 3858, 3860, 3861, 3862, 3874, 3877, 3885, 3899,
5497, 5498, 5599, 5678, 5679, 5680, 5681, 5682, 5683, 5684, 5685, 5686, 5687, 5689, 5696, 5697, 5699, 5772, 5773, 5774, 5777, 5779, 5780, 5782, 5783, 5784, 5785, 5787, 5788, 5792, 5793, 5794, 5795, 5796, 5797, 5798, 5799

1984 - -   4

2781, 2782, 2783, 2784


TABOR AUTOBUSOWY
STRONA GŁÓWNA
 


© Wojciech Dębski 2012
Rozpowszechnianie i publikacja materiałów zawartych na tej stronie wyłącznie za zgodą autora.