|
Zajezdnia tramwajowa Dąbrowskiego
1928 - 2011
|
|
 |
|
Zajezdnia Dąbrowskiego.
Fot. Marek Krymarys, ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1998 r.
|
|
Zajezdnię zbudowano przy
zbiegu ulic Kilińskiego i Dąbrowskiej (obecnie Dąbrowskiego). Jej
adres to Kilińskiego 245, jednak w powszechnym użyciu i dokumentach,
a także na tablicach zjazdowych w tramwajach, funkcjonowała pod
nazwą „zajezdnia Dąbrowskiego”.
|
|
|
|
"Rozwój", 3.06.1928 r.
|
Budowę zajezdni
rozpoczęto prawdopodobnie w czerwcu 1928 r. W kolejnych miesiącach
kilkukrotnie zapowiadano jej otwarcie, optymistycznie zakładając
ukończenie przed końcem roku. Do użytku oddawano ją etapami, a
budowę zakończono dopiero w 1929 r.
|
|
|
|
"Echo", 11.10.1928 r.
|
|
 |
|
 |
|
Budowa
hali zajezdni.
Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź, 1928 r.
|
|
Budowa
hali zajezdni.
Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź, 1928 r.
|
|
Przy zbiegu ulic
Dąbrowskiej i Kilińskiego wzniesiono kompleks budynków
administracyjnych: dwa parterowe oraz dwupiętrowy z użytkowym
poddaszem. Wewnątrz mieściły się m.in. konduktornia, ambulatorium,
ekspedycja oraz dwupokojowe mieszkanie dla portiera. W dwupiętrowym
budynku znajdowały się pomieszczenia biurowe, gabinet kierownika,
pokój kontroli i statystyk oraz pokój listy płac. Dla motorniczych i
konduktorów dojeżdżających z dalszych miejscowości przygotowano na
piętrach pokoje sypialne, stołowe i kąpielowe. Była również kuchnia,
spiżarnia, a na poddaszu – pralnia. W parterowym budynku od strony
zachodniej urządzono salę wykładową o powierzchni ok. 150 m² wraz z
niewielkim gabinetem kierownika.
|
|
|
Portiernia przylegała do parterowego budynku od strony ul. Kilińskiego. Obok niej znajdowała się brama z dwoma torami, którymi
wjeżdżały i wyjeżdżały wagony.
|
|
|
|
|
|
Dla
postoju wagonów tramwajowych wybudowano halę o powierzchni 7900 m².
Składała się z 21 ślepo zakończonych torów z kanałami o długości ok.
98 m każdy. Szyny zamontowano na betonowych postumentach, około 1,5
m nad obniżoną podłogą. Odcinki między torami wypełniono deskami,
tworząc podłogę na równi z terenem zewnętrznym, natomiast metrowe
przestrzenie między szynami pozostawiono odkryte, tworząc kanały.
Każdy tor miał własną bramę wjazdową, składającą się z dwóch
stalowo-drewnianych wrót.
Murowany budynek hali postojowej miał 100 m długości i 79 m
szerokości. Konstrukcja dachu była stalowa, ze świetlikami
usytuowanymi równolegle do osi torów. Ściana od strony północnej
posiadała okna, a od strony wschodniej znajdowały się drzwi do
warsztatów oraz tzw. małej hali, w której początkowo przeprowadzano
remonty wagonów.
"Republika Ilustrowana" z 27.02.1929 r.
pisała:
"Jak wiadomo K.E.Ł. w nader szybkim tempie prowadzi roboty dookoła
gruntownego przygotowania nowej remizy, przy zbiegu ulic Kilińskiego
i Dąbrowskiej. Koszt wynosi ponad 1 milion złotych.
Remiza ta zbudowana z żelazo-betonu jest instalowana na wielką skalę
europejską i pomieści w sobie oprócz szeregu urządzeń 200 wagonów
nowego typu".
|
|
W
zajezdni ułożono dwa rodzaje szyn. Na
zewnątrz szyny żłobkowe o łącznej długości 1140 m toru. W hali szyny kolejowe typu Vignoles
o łącznej długości 2118 m toru. Ciekawostką były cztery rozjazdy z
potrójnym rozwidleniem. |
|
|
|
Układ torów z 1929 r. Opracowanie na podstawie
dokumentów ze zbiorów MKM MKP-Łódź.
|
Cały obiekt zajmował
powierzchnię 26 860 m². Zajezdnia początkowo przystosowana była do
obsługi stu wagonów o długości 8 i 10 m. Przydzielono tam Herbrandy,
Simmeringi, Sanoki i Lilpopy. Pierwszym kierownikiem zajezdni został
Bolesław Gralak, który pełnił tę funkcję aż do wybuchu II wojny
światowej.
|
 |
|
 |
|
Widok zajezdni
krótko po zakończeniu budowy.
Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź, 1929 r.
|
|
Grupa tramwajarzy na tle portierni i wagonu
Lilpop II.
Fot. ze zbiorów MKM MPK-łódź, 23.10.1932 r.
|
|
Poniżej znajduje się
opis ulicy Dąbrowskiej autorstwa Wacława Pawlaka, opublikowany w
„Kronice Miasta Łodzi” w 2004 r.
"W latach międzywojennych znaczenie leżącej na peryferiach Łodzi
ulicy Dąbrowskiego znacznie wzrosło. Minęły czasy, kiedy z drzemki
budził ją tylko na krótko turkot przejeżdżających wozów z cegłą lub
węglem. W 1928 roku na obszernym terenie położonym u zbiegu ulic
Dąbrowskiego i Kilińskiego stanęły zabudowania drugiej w Łodzi
zajezdni tramwajowej. Odtąd od świtu do późnego wieczoru, rozlegało
się tu dudnienie i zgrzyty kół tramwajów manewrujących na rozjazdach
szyn. Hałasy dobiegające z zajezdni były utrapieniem okolicznych
mieszkańców.
Odtąd też sąsiadujące z zajezdnią bezużyteczne wyrobiska po
wydobytej glinie nabrały pewnej wartości. Właściciele cegielni
rozparcelowali je na działki budowlane. Ich nabywcami byli głównie
tramwajarze, a także lepiej zarabiający robotnicy z łódzkich fabryk.
Oszczędności swe lokowali w budowę niewielkich domków, otoczonych
starannie pielęgnowanymi ogródkami.
Na wolnych terenach, pomiędzy z rzadka stojącymi domkami, pojawiły
się czynszowe kamieniczki ze sklepami na parterze, oferującymi
klientom "mydło i powidło". Jednakże w tutejszym krajobrazie nadal
przeważały poletka żyta i ziemniaków oraz wypalone słońcem łąki, na
których kozy i krowy wyskubywały lichą trawę; czasem przemknął w
podskokach zabłąkany zając".
|
 |
|
 |
|
Brama z torowiskiem od strony ulicy Kilińskiego.
Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź, okres 1939 - 1944.
|
|
Tory wjazdowe i wyjazdowe od strony ulicy Kilińskiego.
Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź, okres 1939 - 1944.
|
|
|
|
|
Zajezdnia na pocztówce z okresu
okupacji. Uwagę zwraca zamaskowany napis w języku niemieckim oraz
nadruk w języku polskim. Pocztówkę w tej formie wprowadzono ponownie
do sprzedaży krótko po zakończeniu II wojny światowej.
|
|
W
1942 r. do zajezdni przydzielono wiele używanych wagonów
sprowadzonych przez Niemców z innych miast. Najczęściej były to
niewielkie doczepki o dość przestarzałej konstrukcji z początku XX
wieku. Mimo leciwego wieku tabor ten służył jeszcze przez wiele lat.
Okres okupacji zajezdnia przetrwała bez większych zniszczeń, a po
zakończeniu wojny główne naprawy dotyczyły sieci górnej. Oprócz
codziennej pracy rozwijało się również życie kulturalne: swoje próby
w małej hali z torem odbywały chór męski i Orkiestra Dęta – tor
potocznie zaczęto nazywać „torem orkiestry”. W świetlicy wystawiano
sztuki teatralne.
|
 |
|
 |
|
Otwarcie świetlicy w zajezdni. Zespół teatru amatorskiego w
programie okolicznościowym.
Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź, 24.08.1946 r.
|
|
Teatr
amatorski. Scena ze sztuki "Klub Kawalerów"
Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź, 1947 r.
|
|
|
W
latach 50. zajezdnia zaczęła otrzymywać wagony generacji N, które na
długie lata stały się tam podstawowym typem. Najpierw były to wagony
silnikowe 2N, a od 1957 r. 5N oraz doczepne 5ND. Stopniowo
wycofywano również wagony wyprodukowane jeszcze przed I wojną
światową. Na początku lat 60. zajezdnia była już mocno przepełniona.
Poniżej przedstawiono tabelę ze stanem taboru w 1958 r. Uwagę
zwracają prawie wyłącznie parzyste numery taborowe wagonów –
pozostałość po podziale wprowadzonym jeszcze w KEŁ, która posiadała
dwie zajezdnie. Wagony z numerami nieparzystymi stacjonowały na
Tramwajowej. Po zjednoczeniu KEŁ z ŁWEKD podział ten stopniowo
zanikał.
|
|
Stan taboru w kwietniu 1958 r.
wagony silnikowe |
|
typ |
ilość |
numery taborowe |
|
Herbrand GE58 |
2 |
53, 57 |
|
Lilpop II |
27 |
2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 42,
44, 46, 48, 50, 62, 64, 66, 68, 70, 132, 134, 136, 138, 140,
142, 144, 146, 148, 150 |
|
Lilpop III |
12 |
152, 154, 156, 158, 160, 162,
164, 166, 168, 170, 172, 174 |
|
2N1 |
10 |
213, 215,
216, 217, 220, 221, 223, 224, 258, 289 |
|
2N2 |
37 |
112, 114, 226, 228, 230,
232, 234, 236, 238, 240, 242, 244, 246, 248, 250, 252, 254, 256,
258, 260, 262, 264, 266, 268, 270, 272, 274, 276, 278, 280, 282,
284, 286, 288, 290, 292, 294 |
|
5N |
5 |
92, 94, 96, 98, 100 |
|
Razem |
105 |
|
|
wagony doczepne |
|
Herbrand |
40 |
302, 304, 306, 308, 312,
314, 320, 322, 324, 326, 330, 332, 336, 338, 340, 342, 352, 354,
356, 396, 398, 400, 414, 434, 436, 438, 454, 456, 458, 484, 486,
488, 490, 492, 494, 496, 498, 1192, 1196, 1198 |
|
Belgijski |
10 |
362, 364, 366, 368, 370,
372, 374, 376, 378, 380 |
|
Hanowerski |
6 |
382, 386, 388, 390, 392,
394 |
|
Petersburski |
9 |
408, 410, 412, 416, 418, 420,
422, 426, 430 |
|
Ryski |
4 |
442, 444, 446, 452 |
|
Sanok |
11 |
462, 464, 466, 468, 470,
472, 474, 476, 478, 480, 482 |
|
Legnicki |
1 |
522 |
|
Ulm |
2 |
542, 544 |
|
Kassel |
5 |
552, 554, 556, 558, 560 |
|
Wiedeński |
2 |
566, 568 |
|
GE58 |
3 |
1116, 1138, 1140 |
|
U104 |
3 |
1122, 1126, 1128, |
|
Mainz |
2 |
1176, 1178 |
|
Cieszyn |
1 |
1194 |
|
2ND |
5 |
584, 586, 588, 590, 592 |
|
5ND |
8 |
504, 506, 508, 510, 512,
514, 516, 680 |
| Razem |
112 |
|
|
|
|
|
|
|
Niezrealizowany projekt rozbudowy
układu torowego w zajezdni.
|
|
W
latach 1964–1967 częściowo przebudowano układ torów i powiększono
teren po zachodniej stronie hali. Pod koniec 1964 roku przeniesiono
wjazd i wyjazd wagonów z ulicy Kilińskiego na Dąbrowskiego. W 1965
roku oddano na nowym placu 16 torów postojowych, a w 1967 – kolejne
cztery. Łącznie ułożono 20 torów różnej długości, które mogły
pomieścić 152 wagony. Przebudowano również torowisko w północnej
części hali.
Tory nr 6, 9, 12, 15, 18 i 21 stały się przelotowe, umożliwiając
wyjazd wagonów po przeglądach bezpośrednio na plac postojowy.
Pozostałe ślepe tory w większości skrócono. Na torze nr 15
zainstalowano automatyczną myjnię wagonów, a na torze nr 17 –
tokarnię kanałową, umożliwiającą regenerację obręczy kół jezdnych
bez demontażu z wózka wagonu. Dawna mała hala remontowa została
przebudowana wewnątrz; tor w niej pozostał, lecz bramę wjazdową
zlikwidowano.
Po
rozbudowie „dwójka” stała się największą łódzką zajezdnią,
dysponującą 306 miejscami dla 10-metrowych wagonów. Oprócz torowiska
przebudowano całkowicie zaplecze socjalne, wzbogacone o nowe szatnie
(dotychczasowe znajdowały się w podziemiu), umywalnie i suszarnie
odzieży. Na placu ustawiono również poczekalnię dla konduktorów. |
|
|
|
Układ torów po rozbudowie
zajezdni w latach 1964 - 1967.
Opracowanie na podstawie dokumentów ze zbiorów MKM MKP-Łódź.
|
W pierwszej połowie
lat 70. MPK otrzymało 164 wagony przegubowe, jednak na zajezdnię
Dąbrowskiego trafiły jedynie trzy prototypowe i dość awaryjne 802N.
Krótki epizod miało również kilka wagonów przegubowych 102NaW. Mimo
największej liczby nowych pojazdów, zajezdnia dysponowała wówczas
najstarszym taborem – stacjonowało tam wiele ponad 20-letnich
wagonów 2N, a przedwojenne Lilpopy wycofano dopiero w 1974 roku.
Ostatnie wozy dwukierunkowe przekazano na Helenówek w 1976 lub 1977
roku. Z powodu niewystarczającej liczby nowych 805N przedłużono
żywotność niektórych wagonów 2N, przebudowując ich nadwozia na 5N z
automatycznymi drzwiami. Ostatnie takie remonty przeprowadzono
jeszcze w 1978 roku w wagonach: 248, 264, 267, 268, 272, 274, 279,
280, 283, 288 i 291.
|
 |
|
 |
|
Lilpop II - 147 + Lilpop IID - 500 przed
halą.
Fot. ze zbiorów Wojciecha Dębskiego, 1972 lub 1973
r.
|
|
Doczepny
Lilpop IID - 494 w hali.
Fot. ze zbiorów Wojciecha Dębskiego, 1972 lub 1973
r.
|
 |
|
 |
|
2N2-236 + 5ND-689 podczas wjazdu do
zajezdni.
Fot. ze zbiorów Wojciecha Dębskiego, 1973 r.
|
|
2N2-236 + 5ND-689 przed halą.
Fot. ze zbiorów Wojciecha Dębskiego, 1973 r.
|
 |
|
 |
|
2N2-236 + 5ND-689 w hali na myjni
automatycznej.
Fot. ze zbiorów Wojciecha Dębskiego, 1973 r.
|
|
2N2-236 + 5ND-689 w hali przy stanowisku do
przeglądu pantografów.
Fot. ze zbiorów Wojciecha Dębskiego, 1973 r.
|
W latach 1975–1977 między torami 15 i 16
wzniesiono murowaną ścianę działową, dzieląc
halę na dwie części. Drewnianą podłogę
między torami zastąpiono betonową. Tor nr 16
częściowo wyłączono z eksploatacji,
adaptując go na pomieszczenia gospodarcze.
|
|
Stan taboru w maju 1978 r.
wagony silnikowe |
|
typ |
ilość |
numery taborowe |
|
2N1 |
10 |
213, 215,
216, 217, 220, 221, 223, 224, 258, 289 |
|
2N2 |
85 |
111,
112,
113,
114, 115, 116, 117,
118,
120,
121, 122, 123, 124, 193, 202,
226,
227, 228, 229, 230,
231,
232, 233,
234,
235,
236,
237,
238, 239, 240, 241,
244, 245, 247, 248,
250, 251,
252,
253, 254, 255, 256, 257,
259, 260,
261, 262, 263, 264, 265,
266, 267, 268,
269, 270, 271, 272, 273, 274, 275,
276, 277, 278, 279,
280, 281, 283, 284,
286,
288,
290, 291, 292, 293, 295, 401,
402, 404,
406,
408,
409,
410,
411, 412, 417 |
|
5N |
55 |
74, 75, 78, 79, 106,
136,
176, 187, 207, 212, 214, 222, 296, 297, 299, 300, 302, 304, 305,
306, 307,
308,
309, 311, 312, 313, 314, 315, 316, 317,
318,
319, 320, 321, 323, 324, 325, 326, 327, 329, 331, 332, 333, 334,
335, 339, 340, 342,
343, 344, 349, 350,
363,
394,
395,
398 |
|
802N |
2 |
1, 3 |
|
102NaW |
3 |
876, 878, 880 |
|
Razem |
155 |
|
|
wagony doczepne |
|
5ND |
153 |
520, 521,
522, 526, 529, 531, 550,
558, 574,
575,
577, 580, 581, 582,
593, 594, 597, 599,
600, 601, 602, 603, 604,
606, 607, 608, 609, 610,
611, 613,
614,
615,
616,
617, 619, 620, 621,
622, 623, 624,
628, 629,
630, 631,
632, 634,
635,
636, 637,
638,
639, 642,
643,
645, 646, 647, 648, 649,
650, 651,
652, 653, 654, 655, 656, 657,
658,
659,
660,
661, 662, 663, 664, 665, 666, 667,
668, 669, 670,
671, 672, 673, 678, 680, 681, 682,
683, 686, 689, 691, 692, 693, 694, 696, 697, 698, 699, 700, 701,
704, 705, 709, 710, 711, 712,
713,
714, 715, 716, 717, 718, 719, 720,
721,
725, 726, 727, 728, 729, 730, 731, 732, 733, 735,
736, 737,
739,
740, 741, 742, 743,
744, 745, 747,
748,
749, 750, 751,
752, 754, 756, 757,
781,
782,
783, 785, 786, 788,
791, 795, 796, 797, 798 |
|
Razem |
153 |
|
| |
|
drzwi jednoskrzydłowe, przesuwne ręcznie
(2N)
drzwi dwuskrzydłowe, przesuwne ręcznie
(5N, 5ND)
drzwi dwuskrzydłowe, przesuwne automatycznie
(2N, 5N, 5ND)
drzwi
czteroskrzydłowe, łamane automatycznie (2N, 5N, 5ND) |
|
| |
|
 |
|
Metalowa
tablica boczna, używana w wagonach generacji
N do 1983 r.
Eksponat ze zbiorów MKM MPK-Łódź.
|
 |
|
 |
|
Na
placu postojowym stoi jeden z ostatnich
wagonów 2N2 z ręcznie otwieranymi drzwiami,
a w tle widać jeden z pierwszych wagonów
805Na.
Fot. Leszek Pohoryles, 1979 r.
|
|
Plac postojowy. Skład 2N2-248 + 5ND przed
wyjazdem na trasę.
Fot. Zbigniew Szafrański, 24.07.1981 r.
|
Szczytowy
okres działalności zajezdni przypadł na koniec lat 70. Na
przełomie 1978/1979 pracowało w niej blisko 300 motorniczych
oraz 181 pracowników zaplecza technicznego. Na miasto
wyjeżdżały wówczas 133 składy, co stanowiło prawie 40%
całego łódzkiego taboru tramwajowego. Do 1986 r. „dwójka”
pozostawała największą zajezdnią w mieście.
9.10.1979 r. do inwentarza wpisano pierwsze wagony typu
805Na – wozy o numerach 424, 425, 426 i 427. Rozpoczął się
proces stopniowej wymiany taboru, zakończony jesienią 1985
r.
|
|
Stan taboru w maju 1985 r.
wagony silnikowe |
|
typ |
ilość |
numery taborowe |
|
2N1 |
2 |
6, 216 |
|
2N2 |
6 |
1, 3, 4, 196, 210, 211 |
|
5N
|
22 |
116, 120, 121, 124, 125, 126,
127, 129, 130, 131, 132, 134, 135, 140, 142, 143, 202, 204, 207,
208, 209, 212 |
|
805Na |
179 |
222, 223, 224, 225, 226, 227,
228, 229, 230, 231, 232, 233, 234, 235, 236, 237, 238, 239, 240,
241, 258, 259, 260, 261, 262, 263, 264, 265, 266, 267, 268, 269,
270, 271, 272, 273, 274, 275, 276, 277, 278, 279, 280, 281, 282,
283, 284, 285, 286, 287, 288, 289, 290, 291, 292, 293, 294, 295,
296, 297, 298, 299, 300, 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 308,
309, 310, 311, 312, 313, 314, 315, 316, 317, 318, 319, 320, 321,
322, 323, 324, 325, 326, 327, 328, 329, 330, 331, 332, 333, 334,
335, 336, 337, 338, 339, 340, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347,
348, 349, 350, 351, 352, 353, 354, 355, 356, 357, 358, 359, 360,
361, 362, 363, 364, 365, 366, 367, 368, 369, 370, 371, 372, 373,
374, 375, 376, 377, 378, 379, 380, 381, 382, 383, 384, 385, 386,
387, 388, 389, 390, 391, 392, 393, 394, 395, 396, 397, 402, 403,
404, 405, 406, 407, 408, 409, 410, 411, 412, 413, 424, 425, 426,
427, 430, 431, 433 |
|
Razem |
209 |
|
|
wagony doczepne |
|
5ND |
28 |
601, 611, 613, 623, 632, 636,
638, 639, 643, 648, 651, 652, 654, 655, 656, 665, 668, 669, 673,
678, 682, 689, 692, 697, 698, 705, 709, 743,
|
|
Razem |
28 |
|
|
| |
|
W latach 80.
dokonano kolejnego podziału hali, stawiając blaszaną ścianę
działową między torami 12 i 13. Obiekt podzielono wówczas na
trzy części: 12-, 3- i 6-torową. Dwie mniejsze wyposażono w
zamykane wrota, podczas gdy w największej części hali
zlikwidowano je już w latach 70.
Pod koniec
1983 r. do zajezdni trafiło kilka wagonów w odmiennym
malowaniu. Z powodu problemów z dostępnością czerwonej farby
składy 805Na nr 392+393, 404+405 i 423+424 pomalowano w
barwy kremowo-zielone, a skład 386+387 – w kremowo-szare.
Wiadomo również o jednej kremowo-szarej doczepie 5ND nr 655.
W 1985 r.
zakończono w zajezdni proces wymiany taboru. Jesienna
dostawa 20 nowych wagonów 805Na umożliwiła całkowite
wycofanie pojazdów generacji N. Wśród nich znalazł się
rekordzista – wagon 2N1 nr 216, stacjonujący na Dąbrowskiego
przez 34 lata, który następnie przekazano do dalszej służby
w Chocianowicach. „Dwójka” była drugą – po Tramwajowej –
łódzką zajezdnią, w której wycofano dwuosiowe wagony N.
Ostatnie skreślono 13.12.1985 r.
|
 |
|
 |
|
Wagony 805Na na placu postojowym.
Fot. Wojciech Dębski, 28.12.1994 r.
|
|
Wagony 805Na na placu postojowym.
Fot. Wojciech Dębski, 28.12.1994 r.
|
 |
|
 |
|
Zajezdnia z lotu ptaka.
Fot. Marek Krymarys, ze zbiorów MKM
MPK-Łódź,
1998 r.
|
|
805Na-2520 +
805Na-2523 na torze biegnącym wokół
hali.
Fot. Wojciech Dębski, 17.10.1998 r.
|
|
18.04.2000 r. z dawnej zajezdni przy ul.
Tramwajowej przeniesiono na Dąbrowskiego
wagony historyczne: Herbrand GE58, Lilpop II
oraz skład 5N+5ND. Stąd przez kilka lat
wyjeżdżały one na różne imprezy
okolicznościowe. Po wydzieleniu części hali
w Zakładzie Techniki dla pojazdów
zabytkowych, 6.09.2007 r najstarsze wagony
przeniesiono właśnie tam. Na Dąbrowskiego
pozostał skład 5N-337+5ND-644, który od 2003
roku w sezonie letnim regularnie obsługiwał
turystyczną linię „0”.
Krótki epizod w historii zajezdni miały
także wagony liniowe z aparaturą
energoelektroniczną firmy Elin. W latach
2002–2004 stacjonowały tam składy 2932+2933,
2934+2935 i 2938+2939, a w latach 2003–2004
również skład 2930+2931. Ze względu na zbyt
krótkie przewody sterowania wielokrotnego
między wagonami wprowadzono dla „Elinów”
zakaz jazdy po ostrym łuku toru nr 9, o czym
informował stosowny znak. Pod koniec
sierpnia 2004 r. wszystkie przekazano do
zajezdni przy ul. Telefonicznej, a w ich
miejsce trafiły klasyczne składy 805Na:
2616+2617, 2628+2629, 2700+2701 i 2724+2725.
Na Dąbrowskiego stacjonowały także wozy z
Chocianowic, czasowo oddelegowane w związku
z remontami. Po raz pierwszy – podczas
przebudowy wiaduktu kolei obwodowej i
torowiska na ul. Pabianickiej (od ul.
Włókniarzy do ul. Leszczowej) w okresie
6.07–28.08.2003. Ponownie – w czasie
modernizacji ul. Pabianickiej na odcinku od
ronda Lotników Lwowskich (wraz z rondem) do
zajezdni Chocianowice, w terminie
12.03–30.06.2008.
|
 |
|
 |
|
805Na na placu postojowym. W tym czasie
stacjonowały tam także wagony z
Chocianowic.
Fot. Wojciech Dębski, 10.08.2003 r.
|
|
Historyczny skład 5N-337 + 5ND-644 wyrusza
na linię turystyczną "0".
Fot. Wojciech Dębski, 10.08.2003 r.
|
 |
|
 |
|
Wagony 805Na na placu postojowym.
Fot. Wojciech Dębski, 24.07.2005 r.
|
|
Wagony 805Na na placu postojowym.
Fot. Wojciech Dębski, 3.01.2006 r.
|
 |
|
 |
|
805Na na placu postojowym. W tym czasie
stacjonowały tam również wagony z
Chocianowic.
Fot. Wojciech Dębski, 27.06.2008 r.
|
|
Wagony historyczne przed halą.
Fot. Wojciech Dębski, 10.08.2003 r.
|
 |
|
 |
|
Jedna z bram wjazdowych do zajezdni.
Fot. Wojciech Dębski, 22.05.2007 r.
|
|
Północno-zachodni narożnik hali z wyjazdem na plac
postojowy.
Fot. Wojciech Dębski, 31.12.2007 r.
|
|
Stan taboru na koniec 2007 r.
wagony silnikowe |
|
typ |
ilość |
numery taborowe |
|
805Na |
144 |
2222,
2223, 2224, 2225, 2226, 2227,
2228, 2229, 2230, 2231, 2232,
2233,
2234,
2235,
2236, 2237, 2238, 2239,
2240,
2258, 2259, 2260, 2261, 2262,
2263,
2268,
2270, 2271,
2272,
2273, 2274, 2275, 2276, 2277,
2278, 2279, 2280, 2281, 2282,
2283, 2284, 2285, 2286, 2287,
2288, 2289, 2290, 2291, 2294,
2295, 2296, 2298, 2299, 2300,
2301, 2302, 2303, 2304, 2305,
2307, 2308, 2313, 2314, 2316,
2329, 2330, 2333, 2334, 2337,
2338, 2343, 2345, 2354, 2355,
2356, 2357, 2358, 2359, 2362,
2363, 2364, 2365, 2366, 2367,
2370, 2371, 2372, 2373, 2374,
2375, 2376, 2377, 2378, 2379,
2380, 2381, 2384, 2385, 2388,
2389, 2390, 2392, 2396, 2397,
2404, 2405,
2406,
2407, 2408, 2409, 2410, 2411,
2413, 2424, 2425, 2426, 2427,
2430, 2431, 2433, 2501, 2502,
2503, 2504, 2505, 2506,
2507,
2509,
2514, 2516,
2517,
2518,
2520,
2525, 2528,
2530,
2616, 2617,
2628,
2700, 2701, 2724, 2725, 2739, |
805NaD
(bez
kabin) |
9 |
2241,
2269,
2393,
2412,
2508,
2511,
2523,
2532,
2629 |
|
Razem |
153 |
|
| |
|
czerwony -
wagony ze
zmodernizowanym designem nadwozia przy użyciu laminatów firmy
Astromal (popularnie nazywane "bulwami")
podkreślenie - wagony
po remoncie kapitalnym
Opracowanie: Łukasz Stefańczyk |
|
|
|
|
 |
|
Układ torów z ostatnich lat
eksploatacji zajezdni.
|
 |
|
 |
|
Ulica Kilińskiego 245. Brama, którą w latach
1928 - 1964 wjeżdżały i wyjeżdżały z
zajezdni tramwaje.
Fot. Wojciech Dębski, 3.06.2008 r.
|
|
Budynek administracyjny. W połowie lat 90.
narożną część wydzierżawiono i dla potrzeb
sklepu wykuto na zewnątrz wejście.
Fot. Wojciech Dębski, 3.06.2008 r.
|
 |
|
 |
|
Ulica Dąbrowskiego. Torowisko z rozjazdami w
kierunku zajezdni.
Fot. Wojciech Dębski, 27.06.2008 r.
|
|
Fragment hali postojowej z
przedwojennym logo Kolei Elektrycznej
Łódzkiej i datą budowy zajezdni.
Fot. Wojciech Dębski, 3.06.2008 r.
|
 |
|
 |
|
Fragment zajezdni.
Fot. Wojciech Dębski, 3.06.2008 r.
|
|
Fragment hali.
Fot. Wojciech Dębski, 3.06.2008 r.
|
 |
|
 |
|
Znak zakazu dalszej jazdy torem nr 9 dla "Elinów".
Fot. Łukasz Stefańczyk, 17.06.2008 r.
|
|
Znak zakazu dalszej jazdy torem nr 9 dla "Elinów".
Fot. Łukasz Stefańczyk, 17.06.2008 r.
|
 |
|
 |
|
Tokarnia w kanale toru nr 17.
Fot. Wojciech Dębski, 22.05.2007 r.
|
|
Tokarnia w kanale toru nr 17.
Fot. Wojciech Dębski, 22.05.2007 r.
|
 |
|
 |
|
Tor wyjazdowy
z hali. Po lewej stanowisko do przeglądu pantografów oraz
miejsce sprzątania wagonów.
Fot. Wojciech Dębski, 3.06.2008 r.
|
|
805Na -
2413, 2295, 2504 na torach 15, 14, 13.
Fot. Wojciech Dębski, 3.06.2008 r.
|
 |
|
 |
|
Tor wyjazdowy
z hali.
Fot. Łukasz Stefańczyk, 17.06.2008 r.
|
|
Na początku XXI w. odcięto wyjazd z toru nr
6.
Fot. Wojciech Dębski, 22.05.2007 r.
|
 |
|
 |
|
Przeciwpożarowy zbiornik wody i tor
objazdowy wokół hali.
Fot. Wojciech Dębski, 3.06.2008 r.
|
|
Po prawej dawna mała hala remontów, do której przed laty
prowadził tor.
Fot. Wojciech Dębski, 3.06.2008 r.
|
 |
|
 |
|
Wschodnia część hali z wrotami.
Fot. Wojciech Dębski, 3.06.2008 r.
|
|
Widok ogólny zajezdni. Zachodnia część hali
bez wrót.
Fot. Wojciech Dębski, 3.06.2008 r.
|
|
Wykaz obsługiwanych linii
na koniec lipca 2008 r. |
|
Numer
linii |
Dzień
powszedni |
Sobota |
Niedziela |
Uwagi |
|
szczyt |
po
szczycie |
|
2 |
8 |
4 |
5 |
5 |
- |
|
3 |
2 |
2 |
4 |
4 |
- |
|
4 |
8 |
6 |
6 |
6 |
pełna obsługa linii |
|
5 |
2 |
2 |
3 |
3 |
- |
|
8 |
10 |
4 |
6 |
4 |
- |
|
13 |
14 |
7 |
7 |
7 |
pełna obsługa linii |
|
14 |
9 |
5 |
5 |
5 |
pełna obsługa linii |
|
Razem |
53 |
30 |
36 |
34 |
- |
|
|
|
|
 |
|
 |
|
 |
|
Kanały w hali.
Fot. Wojciech Dębski, 30.12.2009 r.
|
|
Kanały w hali.
Fot. Wojciech Dębski, 30.12.2009 r.
|
 |
|
 |
|
Dawna poczekalnia dla konduktorów, zbudowana
w połowie lat 60.
Fot. Wojciech Dębski, 30.12.2009 r.
|
|
Tor wyjazdowy z hali. W głębi ściany
działowe.
Fot. Wojciech Dębski, 30.12.2009 r.
|
 |
|
 |
|
Od lewej tory nr: 21, 20 i 19 wewnątrz hali.
Fot. Wojciech Dębski, 31.12.2010 r.
|
|
Magazyn na torze nr 16.
Fot. Wojciech Dębski, 31.12.2010 r.
|
|
 |
|
|
|
Przez 83 lata zajezdnia
obsługiwała wyłącznie linie miejskie. Przewinęły się przez nią
niemal wszystkie typy wagonów kursujących po Łodzi. Nie doczekała
się modernizacji, a decyzję o jej likwidacji podjęto wiele miesięcy
przed zamknięciem. W piątek, 28.01.2011 r., z Dąbrowskiego wyjechały
liniowo ostatnie tramwaje, które wieczorem zjechały już na
Telefoniczną i Chocianowice. Oficjalnie ostatni skład – 805Na-2364 +
805Na-2365 obsługujący linię 4 (brygada 8) – opuścił zajezdnię o
godz. 13:56. Poprowadził go motorniczy Piotr Lis.
|
 |
|
 |
|
Ostatnia noc zajezdni z liniowymi wagonami
Fot. Wojciech Dębski, 27.01.2011 r.
|
|
Ostatnia noc zajezdni z liniowymi wagonami
Fot. Wojciech Dębski, 27.01.2011 r.
|
 |
|
 |
|
Ostatni liniowy skład przed wyjazdem z zajezdni.
805Na-2364 + 805Na-2365 na linii 4/8.
Fot. Wojciech Dębski, 28.01.2011 r.
|
|
Ostatni liniowy skład
wyjeżdżający z zajezdni.
805Na-2364 + 805Na-2365 na linii 4/8.
Fot. Wojciech Dębski, 28.01.2011 r.
|
|
|
|
|
|
"Dziennik Łódzki",
29.01.2011 r.
|
|
|
|
"Wiadomości Dnia",
29.01.2011 r.
|
|
|
|
Tabor eksploatowany w latach 1928 - 2011 |
|
typ wagonu |
początek eksploatacji |
koniec eksploatacji |
|
Herbrand
GE58, UC |
1928/1929 |
1958 |
|
Lilpop I |
1928/1929 |
1954 |
|
Simmering I |
1928/1929 |
1952 |
|
Simmering II |
1928/1929 |
1953 |
|
Sanok |
1928/1929 |
1955 |
|
Lilpop II |
1929 |
1973 |
|
Lilpop III |
1939 |
1973 |
|
2N1 |
1950 |
1985 |
|
2N2 |
1952 |
1985 |
|
5N/5N1 |
1957 |
1985 |
|
802N |
1970 |
1981 |
|
102NaW |
1976? |
1979? |
|
805Na |
1979 |
2011 |
|
805N-Elin |
2002 |
2004 |
|
wagony doczepne
|
|
Petersburski |
1928/1929 |
1961 |
|
Ryski |
1928/1929 |
1959 |
|
Belgijski |
1928/1929 |
1961 |
|
Hanowerski |
1928/1929 |
1961 |
|
Herbrand |
1928/1929 |
1961 |
|
Sanok |
1929 |
1973 |
|
Legnicki |
1942 |
1959 |
|
Ulm |
1942 |
1959 |
|
Köln |
1942 |
1956 |
|
Kassel |
1942 |
1959 |
|
Zürich |
1942 |
1956 |
|
Wiedeński |
1950 |
1959 |
|
GE58 |
1949? |
1960 |
|
U104 |
1949? |
1961 |
|
Mainz |
1949? |
1958 |
|
2ND |
1955 |
1974 |
|
5ND/5ND1 |
1957 |
1985 |
|
Lilpop II |
1968 |
1974 |
|
|
|
|
