Łódzkie tramwaje i autobusy
Strona poświęcona historii komunikacji miejskiej w Łodzi i okolicach


TABOR TRAMWAJOWY
STRONA GŁÓWNA

 

Wagon silnikowy U104 "Ryga"
1909 - 1960

 

U104 - 30 z doczepami U104 i GE na pabianickiej linii nr 70. Pabianice, ul. Warszawska.
Foto: Sigurd Hilkenbach. Ze zbiorów Łukasza Stefańczyka; 1944 r.
 

Typ: U104 "Ryga
Producent: Rosyjsko-Bałtycka Fabryka Wagonów "Feniks", Ryga.
Lata budowy: 1909, 1910
Liczba pojazdów: 17
Numery taborowe: 17 - 33
Pierwszy przydział:
ŁWEKD (zajezdnia Chocianowice, Helenówek)
Ostatni przydział: MPK (zajezdnia Chocianowice)
Data wpisu pierwszego pojazdu: 1909 r.
Data skreślenia ostatniego pojazdu: 07.12.1960 r.

NADWOZIE
Konstrukcja: drewniana, szkielet oparty na ramie ostoi z belek dębowych
Długość: 12840 mm
Szerokość: 1980 mm
Wysokość: 3315 mm
Ciężar własny:
15300 kg
Dach: drewniany, pokryty masą elastyczną oraz płótnem nasyconym farbą wodoodporną.
Podłoga: drewniana, wykończona drewnianymi listwami
Drzwi zewnętrzne: jednoskrzydłowe przesuwne ręcznie
Drzwi wewnętrzne: jednoskrzydłowe przesuwne ręcznie (oddzielały pomost od przedziału pasażerskiego)
WNĘTRZE
Rodzaj siedzeń: drewniane ławki wzdłuż okien
Liczba miejsc siedzących:
38
Liczba miejsc stojących: 32
Ogrzewanie: od lat 20. XX wieku tylko w przedziale psażerskim
Oświetlenie: -
Wentylacja: przesuwne do dołu szyby w bocznych oknach

PODWOZIE
Liczba wózków:
2
Liczba osi:
4
Rozstaw osi: 1300 mm
Średnica kół: 840 mm i 640 mm
Typ silnika/moc: U104/ 2 x 29,1 kW
Hamulce: elektryczny - obsługiwany korbą nastawnika oraz ręczny klockowy do umiejscawiania - obsługiwany korbą

Odbierak prądu: typ rolkowy (2 szt.). Od końca lat 20. XX w. pantograf nożycowy (1 szt.)



 

W 1909 roku Łódzkie Wąskotorowe Elektryczne Koleje Dojazdowe złożyły w Rosyjsko-Bałtyckiej Fabryce Wagonów w Rydze zamówienie na wagony silnikowe i doczepne. Dostawy wozów silnikowych zrealizowano w latach 1909 i 1910. Nowe tramwaje przydzielono do zajezdni Helenówek i Chocianowice. Do eksploatacji włączono je w połowie stycznia 1910 roku i początkowo skierowano do obsługi linii zgierskiej i pabianickiej.

Wagon silnikowy U104 posiadał dwa pomosty i przedział pasażerski II i III klasy. Przedział II klasy miał około dwa metry długości i wyposażony był w osiem miejsc siedzących. Przedział klasy III zajmował nieco ponad siedem metrów długości i posiadał 30 miejsc siedzących.

 

Rysunek orientacyjny wagonu U104 "Ryga" z początku eksploatacji. Numery 17 - 33.

 

Z uwagi na swoje gabaryty wagony U104 nazywano w Łodzi pulmanami (od nazwiska George'a Pullmana, konstruktora dużych i ekskluzywnych wagonów kolejowych). Zastosowano w nich dwa rolkowe odbieraki prądu, których nie obracano na krańcówkach, jak miało to miejsce w krótszych wagonach. W historii łódzkich tramwajów były jedynymi liniowymi wagonami, posiadającymi dwa odbieraki prądu. Pod koniec lat 20. XX wieku zastąpiono je uniwersalnym pantografem.

Moc silników pozwalała na swobodną eksploatację w składach z dwoma doczepami. U104 samodzielnie rozwijał prędkość do 35 km/h, z dwoma doczepami do 26 km/h.

W latach 20. XX wieku zamontowano z przodu na burtach reflektory główne, a wewnątrz przedziału pasażerskiego zainstalowano ogrzewanie. Pomosty do końca eksploatacji nie były ogrzewane.

 

Rysunek orientacyjny wagonu U104 "Ryga" z pierwszej połowy lat 20. XX wieku. Numery 17 - 33.

 

 

U104  - 21 w zajezdni Chocianowice.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; początek lat 20. XX w.

 

 

U104 + U104 na linii zgierskiej. Zwraca uwagę podwójne
malowanie dla II i III klasy. Zgierz, krańcówka pl. Kilińskiego.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego, I połowa lat 20. XX w.
 

 

U104 - 23 na linii tuszyńskiej.
Ruda Pabianicka, skrzyżowanie Staszica/Piłsudskiego.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; lata 30. XX w.
 

 

U104 - 18 na linii z Łodzi do Marysina.
Ruda Pabianicka, ul. Staszica.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; lata 30. XX w.
 


W 1929 roku, po zakończeniu dostaw nowych Lilpopów LRL, wszystkie U104 zgromadzono w zajezdni Chocianowice. Tam stacjonowały do końca swojej służby, obsługując niemal wyłącznie linie pabianicką i tuszyńską.
W czasie drugiej wojny światowej wagony przemalowano na kremowo-niebiesko i zamontowano w nich kierunkowskazy.

 


Rys. Zbigniew Szafrański
 

Rysunek orientacyjny wagonu U104 "Ryga" z okresu II wojny światowej. Numery 17 - 33.

 

 

Wnętrze przedziału pasażerskiego w wagonie U104.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; lata 30. XX w.

 

 

U104 - 27 z doczepami U104 i GE na linii tuszyńskiej.
Łódź, ul. Piotrkowska przy pl. Reymonta.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; koniec lat 30. XX w.
 

 

U104 - 18 z doczepami U104 i GE na linii 70.
Łódź, ul. Piotrkowska.
Foto: Walter Genewein, ze zbiorów MKM MPK-Łódź;
9.06.1943 r.

 

U104 - 23 z doczepami U104 na linii 80.
Łódź, krańcówka na pl. Niepodległości.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1943 r.
 


Przez wiele lat w wagonach nie przeprowadzono żadnych istotnych zmian konstrukcyjnych. Dopiero w pierwszej połowie lat 50. XX wieku modernizacjom poddano pomosty, w których zmieniono konstrukcję dachu z prostej na beczkowatą. Przebudowano również przednie okna, co poprawiło widoczność motorniczemu. Wagony otrzymały dwa mocniejsze silniki typu LT-31, które stosowano w wagonach generacji N.

Od 1956 roku na dachu zaczęto umieszczać okrągłe tablice z numerem linii, natomiast tablice kierunkowe przeniesiono z dachu do specjalnej kasety (filmu) przy górnej krawędzi szyby czołowej.

 

Rys. Wojciech Dębski
 

Czoła wagonów U104. Od lewej: 27 w okresie drugiej wojny światowej. 1019 pod koniec lat 40. XX wieku,
krótko po wprowadzeniu czterocyfrowej numeracji. 1022 w 1953 roku po modernizacji pomostu.
Zdjęcia ze zbiorów Wojciecha Dębskiego.

 

Wagony U104 wycofano z eksploatacji na przełomie lat 50. i 60. XX wieku. Ostatnie wozy silnikowe o numerach 1017, 1019, 1022, 1023, 1024, 1027, 1031, 1033 skreślono z inwentarza 7 grudnia 1960 roku. Pod koniec eksploatacji 1018, 1026, 1028, 1030 przekwalifikowano jeszcze na doczepne, ale nie wiadomo, czy wozy te jeździły liniowo, czy posłużyły jedynie za ruchome magazyny. Spośród nich najdłużej był na stanie wagon 1026 - do 13 maja 1961 roku.
Oprócz doczep sześć wozów przekwalifikowano także na gospodarcze, ale i one nie posłużyły zbyt długo. Pięć wycofano przed końcem 1962 roku, jedynie dawny 1033 figurował na stanie do 31 grudnia 1965 roku.

 

Rysunek orientacyjny wagonu U104 "Ryga" z końca eksploatacji. Numery 1017 - 1033.

 

Wedle wspomnień jednego z byłych pracowników MPK, dwa lub trzy nadwozia po wycofaniu ze służby trafiły na teren przedszkola w rejonie Tuszyna. Być może sprzedano więcej wagonów, ale nie ma na to dowodów.
Do czasów obecnych nie zachował się żaden egzemplarz.
 
 

U104 - 1026 z doczepami U104 na linii 42.
Rzgów, mijanka "12,9" km.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1956 r.
 

 

U104 - 1027 na linii tuszyńskiej.
Wygląd wagonu z końca eksploatacji.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; koniec lat 50. XX w.
 

Stany inwentarzowe

Rok

Stan na koniec roku

Wpisano sztuk

Numery taborowe pojazdów przyjętych na inwentarz

Skreślono sztuk

Numery taborowe pojazdów skreślonych z inwentarza

1909 8 -

17 - 24

-  
1910 17 -

25 - 33

-  
1911 17 -   -  
1912 17 -   -  
1913 17 -   -  
1914 17 -   -  
1915 17 -   -  
1916 17 -   -  
1917 17 -   -  
1918 17 -   -  
1919 17 -   -  
1920 17 -   -  
1921 17 -   -  
1922 17 -   -  
1923 17 -   -  
1924 17 -   -  
1925 17 -   -  
1926 17 -   -  
1927 17 -   -  
1928 17 -   -  
1929 17 -   -  
1930 17 -   -  
1931 17 -   -  
1932 17 -   -  
1933 17 -   -  
1934 17 -   -  
1935 17 -   -  
1936 17 -   -  
1937 17 -   -  
1938 17 -   -  
1939 17 -   -  
1940 17 -   -  
1941 17 -   -  
1942 17 -   -  
1943 17 -   -  
1944 17 -   -  
1945 17 -   -  
1946 17 -   -  
1947 17 -   -  
1948 17 -   -  

W 1948 r. wagony przenumerowano na czterocyfrowe, dodając z przodu cyfrę 10.

1949 17 -   -  
1950 17 -   -  
1951 17 -   -  
1952 17 -   -  
1953 17 -   -  
1954 17 -   -  
1955 17 -   -  
1956 17 -   -

 

1957 16 -   1

1020

1958 16 -   -

 

1959 9 -   7

1018, 1025, 1026, 1028, 1029, 1030, 1032

1960 - -   9

1017, 1019, 1021, 1022, 1023, 1024, 1027, 1031, 1033


TABOR TRAMWAJOWY
STRONA GŁÓWNA
 


© Wojciech Dębski 2007
Rozpowszechnianie i publikacja materiałów zawartych na tej stronie wyłącznie za zgodą autora.