Łódzkie tramwaje i autobusy

Tabor tramwajowy
Strona główna

 
Wagon silnikowy U104 "Ryga"
1909 - 1960
 

informacje           rysunki          foto-galeria              stany inwentarzowe

 

Typ: U104 "Ryga"
Producent:
Rosyjsko-Bałtycka Fabryka Wagonów "Feniks", Ryga.
Rok budowy: 1909
Ilość pojazdów: 17

Pierwszy przydział: ŁWEKD (zajezdnie Chocianowice, Helenówek)
Ostatni przydział: MPK Łódź (zajezdnia Chocianowice)
Data wpisu pierwszego pojazdu: 01.1910
Data skreślenia ostatniego pojazdu: 7.12.1960
 


Długość: 13440 mm
Szerokość: 1980 mm
Wysokość: 3315 mm
Ciężar własny: 15300 kg
Ilość miejsc siedzących: 38
Ilość miejsc stojących: 32
Typ silnika: U104 (2 szt.)
Moc silnika: 2 x 29,1 kW
Wózek dwuosiowy: 2 szt.
Rozstaw osi: 1300 mm
Średnica kół tocznych: 840 i 640 mm

 

Budowa
    Konstrukcja wagonu była drewniana. Szkielet oparty na ramie ostoi z belek dębowych. Nadwozie usztywniały zewnętrzne i wewnętrzne ściągacze z prętów i stalowych płaskowników. Ściany boczne i pomostowe wykonano z blachy grubości 2 mm, którą przykręcono do drewnianego szkieletu. Nadwozie składało się z przedziału pasażerskiego oraz dwóch pomostów. Ściany boczne przedziału pasażerskiego posiadały po dziewięć jednakowych okien z każdej strony. Szyby osadzone były w ramach, które w górnej części były zaokrąglone. Okna otwierały się do dołu przesuwnie. Przedział pasażerski podzielony był na II i III klasę. Przedział klasy II zajmował ok. 2 m długości i wyposażony był w 8 miejsc siedzących. Przedział klasy III zajmował nieco ponad 7 m długości i posiadał 30 miejsc siedzących.
    W odróżnieniu od starszych modeli wagonów tramwajowych, U104 na długości przedziału pasażerskiego posiadały zaokrąglony, beczkowaty dach. Z uwagi na długość wagon wyposażono w dwa odbieraki rolkowe. Podczas jazdy podniesiony był zawsze drugi.
    Pomosty były całkowicie oszklone i wyposażone w jednoskrzydłowe drzwi przesuwne. Były również dłuższe niż w "Berlinkach", co polepszyło warunki pracy obsłudze wagonu. Pudło wagonu spoczywało na dwóch dwuosiowych wózkach o rozstawie osi 1300 mm. Każdy z nich wyposażony był w nowoczesny silnik typu U104a o mocy godzinnej 29,1 kW i 595 obr./min.

Opis: Wnętrze wagonu U104.
Foto: Ze zbiorów MKM MPK-Łódź; lata 30. XX w.

Opis: Wózek wagonu U104.
Foto: Ze zbiorów MKM MPK-Łódź

Kolorystyka
Kolory i rodzaje malowania przedstawiono na rysunkach.

Dostawy i przydział
    Łódzkie Wąskotorowe Elektryczne Koleje Dojazdowe złożyły zamówienie na wagony U104 w Rosyjsko-Bałtyckiej Fabryce Wagonów w Rydze, w 1909 r. Pierwszą partię wagonów dostarczono drogą kolejową jeszcze w tym samym roku. Następną prawdopodobnie pod koniec 1910 r. Wagony U104 przydzielono do zajezdni ŁWEKD na Helenówku i Chocianowicach. Po dostawach Lilpopów LRL w 1928 r., U104 przeniesiono na Chocianowice, gdzie stacjonowały do końca swojej służby w 1960 r.

Eksploatacja

   
Pierwsze wagony U104 włączono do eksploatacji w połowie stycznia 1910 r. Skierowano je wówczas do obsługi linii zgierskiej i pabianickiej. W następnym miesiącu oddano do użytku trasy tramwajowe do Rudy Pabianickiej i Aleksandrowa Łódzkiego, jednak tam początkowo jeździły "Berlinki" GE58. Kolejna dostawa nowych U104 nastąpiła prawdopodobnie na krótko przed otwarciami trasy do Konstantynowa Łódzkiego (17.12.1910). Wagony U104 nazywano w Łodzi pulmanami (od nazwiska George'a Pullmana, konstruktora dużych i ekskluzywnych wagonów kolejowych).  W historii łódzkich tramwajów były jedynymi liniowymi wagonami, które posiadały dwa odbieraki prądu. Gabaryty nadwozia nie pozwalały na zastosowanie jednego, który byłby zbyt długi i mógłby stwarzać niebezpieczeństwo podczas manewru obracania. Pod koniec lat 20. XX w. odbieraki rolkowe zastąpiono jednym uniwersalnym pantografem. Moc silników pozwalała na swobodną eksploatację tych wagonów w składach z dwoma doczepami. U104 samodzielnie rozwijał prędkość do 35 km/h, natomiast z dwoma doczepami do 26 km/h.
    Do 1928 r. roku wagony, oprócz linii konstantynowskiej, kursowały na pozostałych trasach podmiejskich. Od 1929 r. wszystkie zgromadzono na zajezdni Chocianowice. Od tej pory jeździły na trasie do Pabianic, Rzgowa i Tuszyna. Układ ten utrzymywał się do samego końca ich służby.
Wagony U104 wycofano z eksploatacji na przełomie lat 50. i 60. XX wieku. Ostatnie wozy silnikowe wycofano z ruchu liniowego w dniu 7.12.1960 r. Pod koniec eksploatacji cztery przekwalifikowano na doczepne (1018, 1026, 1028, 1030). Brak informacji, czy wozy te wykorzystywano liniowo, czy posłużyły jedynie np. za ruchome magazyny. Najdłużej na inwentarzu pasażerskim figurował wagon 1026, który skreślono 13.05.1961 r. Sześć wozów przekwalifikowano także na gospodarcze, ale i one nie posłużyły zbyt długo. Pięć pojazdów wycofano przed końcem 1962 r., jedynie dawny 1033 figurował na stanie do 31.12.1965 r.
    Wedle wspomnień jednego z byłych pracowników MPK, dwa lub trzy nadwozia po wycofaniu ze służby trafiły na teren przedszkola w rejonie Tuszyna. Prawdopodobnie więcej wagonów sprzedano prywatnym nabywcom, choć nie ma na to żadnych dowodów i zdjęciowych potwierdzeń. Do czasów obecnych nie zachował się żaden egzemplarz.


Modernizacje
   
Przez wiele lat w wagonach nie przeprowadzono żadnych istotnych zmian konstrukcyjnych. W latach 20. XX w. zamontowano na ścianach pomostów reflektory główne, rolkowe odbieraki prądu zastąpiono pantografem oraz zainstalowano ogrzewanie w przedziałach pasażerskich. Pomosty do końca eksploatacji były nieogrzewane.
    Najbardziej zaawansowanych zmian konstrukcyjnych dokonano w pierwszej połowie lat 50. XX w. Modernizacjom poddano pomosty, w których zmieniono konstrukcję dachu z prostej na beczkowatą oraz wymieniono czoła. Dzięki nowym, cieńszym słupkom międzyokiennym zamontowano większe szyby, które poprawiły widoczność motorniczemu. Od 1956 r. na dachu zaczęto umieszczać okrągłe tablice z numerem linii, natomiast montowany tam do tej pory tablice kierunkowe przeniesiono do wnętrza. U104 otrzymały również po dwa nowe, mocniejsze silniki typu LT-31 (stosowane w wagonach generacji N).

 

Foto-galeria

Rok budowy 1909; Numery: 17 - 33 (1017 - 1033)

   

18
(eksploatacja: 01.1910 - 13.04.1959)
Opis:
U104 - 18 + doczepne U104 i GE na linii pabianickiej 70.
Łódź, ul. Piotrkowska przy pl. Reymonta.
Foto: Walter Genewein. Ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1.06.1943 r.

19
(eksploatacja: 01.1910 - 07.12.1960)
Opis:
Wymiana żarówki w reflektorze głównym.
Wagon 1019 (ex 19). Łódź, zajezdnia Chocianowice.
Foto: Michał Malinowski; ok. 1950 r.

   

21
(eksploatacja: 01.1910 - 28.06.1960)
Opis:
Wagon U104 - 21
Łódź, zajezdnia Chocianowice.
Foto: Ze zbiorów MKM MPK-Łódź; początek lat 20. XX w.

22
(eksploatacja: 01.1910 - 07.12.1960)
Opis:
Wagon U104 - 1022 (ex 22).
Łódź, zajezdnia Chocianowice.
Foto: Ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1952 r.

   

23
(eksploatacja: 01.1910 - 07.12.1960)
Opis:
Wagon U104 - 23, linia tuszyńska.
Tuszyn, krańcówka na pl. Reymonta.
Foto: Ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; ok. 1947 r.

26
(eksploatacja: 12.1910 - 13.04.1959)
Opis:
U104 - 1026 (ex 26) + doczepy U104 jako linia 42.
Rzgów, mijanka 12,9 km.
Foto: Michał Malinowski; 1956 r.

   

27
(eksploatacja: 12.1910 - 07.12.1960)
Opis:
U104 - 1027 (ex 27) na linii tuszyńskiej.
Tuszyn-las?
Foto: Ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; ok. 1958 r.

29
(eksploatacja: 12.1910 - 09.05.1959)
Opis:
U104 - 29 z doczepami U104 na linii tuszyńskiej nr 80.
Łódź, krańcówka na pl. Reymonta.
Foto: Walter Genewein. Ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1.06.1943 r.

   

30
(eksploatacja: 12.1910 - 13.04.1959)
Opis:
U104 - 30 z doczepami U104 i GE na linii
pabianickiej nr 70. Pabianice, ul. Zamkowa.
Foto: Sigurd Hilkenbach. Ze zbiorów Łukasza Stefańczyka; 1941 r.

31
(eksploatacja: 12.1910 - 07.12.1960)
Opis:
Pamiątkowe zdjęcie przy pociągu specjalnym "Sonderzug"
w Pabianicach na ul. Zamkowej.
Foto: Ze zbiorów Miki Kobylińskiej; ok. 1940 r.

   

 

33
(eksploatacja: 12.1910 - 07.12.1960)
Opis:
Pamiątkowe zdjęcie przy wagonie U104 - 1033 (ex 33)
na linii tuszyńskiej. Gadka Stara?
Foto: Michał Malinowski, początek lat 50. XX w.

 
   

Stany inwentarzowe

Rok

Stan na koniec roku

Wpisano sztuk

Numery taborowe pojazdów przyjętych na inwentarz

Skreślono sztuk

Numery taborowe pojazdów skreślonych z inwentarza

1909 8 -

17 - 24

-  
1910 17 -

25 - 33

-  
1911 17 -   -  
1912 17 -   -  
1913 17 -   -  
1914 17 -   -  
1915 17 -   -  
1916 17 -   -  
1917 17 -   -  
1918 17 -   -  
1919 17 -   -  
1920 17 -   -  
1921 17 -   -  
1922 17 -   -  
1923 17 -   -  
1924 17 -   -  
1925 17 -   -  
1926 17 -   -  
1927 17 -   -  
1928 17 -   -  
1929 17 -   -  
1930 17 -   -  
1931 17 -   -  
1932 17 -   -  
1933 17 -   -  
1934 17 -   -  
1935 17 -   -  
1936 17 -   -  
1937 17 -   -  
1938 17 -   -  
1938 17 -   -  
1939 17 -   -  
1940 17 -   -  
1941 17 -   -  
1942 17 -   -  
1943 17 -   -  
1944 17 -   -  
1945 17 -   -

 

1946 17 -   -  
1947 17 -   -  
1948 17 -   -  

W 1948 r. wagony przenumerowano na czterocyfrowe, dodając z przodu cyfrę 10.

1949 17 -   -  
1950 17 -   -  
1951 17 -   -  
1952 17 -   -  
1953 17 -   -  
1954 17 -   -  
1955 17 -   -  
1956 17 -   -  
1957 16 -   1

1020

1958 16 -   -

 

1959 9 -   7

1018, 1025, 1026, 1028, 1029, 1030, 1032

1960 - -   9

1017, 1019, 1021, 1022, 1023, 1024, 1027, 1031, 1033

Tabor tramwajowy
Strona główna

Strona dodana 31.05.2007


©
Wojciech Dębski

 Rozpowszechnianie oraz publikacja materiałów zawartych na tej stronie wyłącznie za zgodą autora.