Łódzkie tramwaje i autobusy

Tabor tramwajowy
Strona główna

 
Wagon doczepny petersburski
1898 - 1961
 

informacje               foto-galeria              stany inwentarzowe

 
Typ: "petersburski"
Producent:
Petersburskie Towarzystwo Budowy Wagonów
Rok budowy: 1898
Ilość pojazdów: 30


Pierwszy przydział: KEŁ (zajezdnia Tramwajowa)
Ostatni przydział: MPK (zajezdnia Tramwajowa)
Data wpisu pierwszego pojazdu: 23.12.1898 r.
Data skreślenia ostatniego pojazdu: 13.11.1961 r.

Długość: 8500 mm
Szerokość: ?
Wysokość: ?
Ciężar własny: 4500 kg
Ilość miejsc siedzących: 20
Ilość miejsc stojących: 23

Wagon bezwózkowy (2 osie)
Rozstaw osi: 1800 mm (po modernizacji 2500 mm)
Średnica kół tocznych: 790 mm

Budowa i wyposażenie
Szkielet nadwozia był drewniany, oparty na drewnianej ostoi, wykonanej z masywnych dębowych belek. Kratownicę wzmacniały stalowe belki o profilu ceowym. Ceownikami wzmocniono także belki poprzeczne, do których mocowano wieszaki dźwigni hamulcowych. Belki pomostów również były drewniane, ale o zmiennym profilu.
    Wagon nie posiadał wózka. Maźnice zestawów kołowych przymocowane były bezpośrednio do ostojnic pudła i odresorowane za pomocą podwójnych sprężyn spiralnych.
Wewnątrz zastosowano oświetlenie elektryczne, które składało się z trzech lamp zamontowanych wewnątrz oraz dwóch pomostowych w zamkniętych w plafonierach. Oświetlenie elektryczne uzupełniały dwie lampy naftowe, wbudowane w ścianach poprzecznych pudła, z charakterystycznymi kominkami dachowymi.
    W przedziale pasażerskim, wzdłuż ścian bocznych, zamontowano drewniane ławki, na których podróżni siedzieli plecami do okien. Z uwagi na fakt, iż początkowo wagony doczepne były I klasy, ławki wyposażone były w pluszowe poduszki.

Kolorystyka
W początkowym okresie stosowano dwa rodzaje malowania. W kolorze zielonym jeździły wagony II klasy, natomiast doczepy I klasy malowano na czerwono. Pas okienny był w kolorze białym lub kremowym. Po likwidacji I klasy wagony prawdopodobnie ujednolicono, przemalowując na żółto-zielono, lub kremowo-zielono.
    W okresie okupacji przemalowano je ponownie, tym razem na żółto-niebiesko. W tych barwach jeździły do początku lat 50. XX wieku. Od 1952 r. zaczęto przemalowywać je na kremowo-czerwono, w których to barwach jeździły do końca swojej służby.
Dostawy i przydział
Wagony zostały wyprodukowane w 1898 r. przez Petersburskie Towarzystwo Budowy Wagonów. Łącznie dostarczono do Łodzi drogą kolejową 30 wozów, którym nadano numery boczne 101 - 130.
    Początkowo wszystkie wagony przydzielono do zajezdni przy ul. Tramwajowej. W 1929 r. po wybudowaniu drugiej zajezdni KEŁ na ul. Kilińskiego (Dąbrowskiego), wagony rozdzielono między obie zajezdnie. Pod koniec eksploatacji w 1958 r. podział między zajezdniami wyglądał następująco:
I Tramwajowa 407, 413, 417, 419, 425, 427, 429
II Dąbrowskiego 408, 410, 416, 418, 420, 422, 426, 430
V Helenówek 401, 402, 403, 404, 405, 423

Eksploatacja
Spośród łódzkich wagonów doczepy petersburskie były najdłużej eksploatowane. W sumie jeździły ponad 62 lata po łódzkich ulicach. Włączono do ruchu na początku 1899 r., choć jeden z wagonów wziął udział w inauguracyjnym przejeździe z okazji uruchomienia komunikacji tramwajowej w Łodzi (23.12.1898 r.)
    Początkowo Kolej Elektryczna Łódzka (KEŁ) wprowadziła podział na dwie klasy. Pierwszą klasę w wozach silnikowych, drugą w doczepnych. Wagony petersburskie, w odróżnieniu od silnikowych Herbrandów, posiadały kilka innych rozwiązań - jak na owe czasy z pewnością lepszych.

Dzięki konstrukcji bezwózkowej poziom podłogi był niższy o ok. 180 mm od poziomu podłogi silnikowego Herbranda. Drewniane ławki wewnątrz wyposażono w pluszowe poduszki. Krawędzie okien bocznych były wyższe niż w wozach silnikowych, przez co widoczność polepszyła się jeszcze bardziej. Mimo tych kilku ulepszeń I klasa nie cieszyła się zbyt dobrą frekwencją - głównie za sprawą wyższej opłaty w stosunku do II klasy. Po kilku latach ją zlikwidowano.
    Na początku II dekady XX w. zmieniono w wagonach numerację. Z uwagi na dostawy kolejnych wozów silnikowych zachowano ciągłość w ich numeracji od 1 wzwyż. W tym czasie liczba wozów silnikowych przekroczyła już 100 jednostek. W związku z tym doczepy petersburskie nr 101 - 130 przenumerowano na 213 - 239 i 301 - 303. Prawdopodobnie fizycznie dokonano tego tylko na części wagonów - na pewno na pojazdach o numerach 101 - 115. W latach 1928 - 1931, podczas modernizacji, kolejny raz zmieniono numerację na: 401 - 413, 416 - 432.
    W latach 50. wagony były już mocno wyeksploatowane i przestarzałe, a ich dalsze remontowanie stało się nieopłacalne. Jeździły z konieczności, gdyż wciąż brakowało odpowiedniej ilości taboru na stanie MPK. Ich stopniową likwidację rozpoczęto dopiero przy dostawach nowych doczep typu 5ND w 1957 r. W dniu 7.12.1960 r. wycofano ostatni wagon bez oszklonych pomostów (nr 430). Najdłużej na inwentarzu MPK figurował wóz nr 413, który skreślono w dniu 13.11.1961 r.
    Po wycofaniu z ruchu większość doczep "petersburskich" sprzedano prywatnym nabywcom lub wywieziono do powstającego Ośrodka Wypoczynkowego w Teofilowie k. Spały, gdzie przez kilka lat służyły jako domki letniskowe. Do czasów obecnych nie zachował się prawdopodobnie żaden wagon tej serii.
Modernizacje
W ciągu kilkudziesięcioletniej służby wagony przeszły kilka modernizacji. Dość szybko wymieniono w zestawach kołowych sprężyny spiralne na znacznie bardziej wytrzymałe resory piórowe. Największych zmian dokonano jednak w latach 1927 - 1931. W obliczu dostaw nowego taboru, postanowiono poprawić własności ruchowe wagonów doczepnych i przynajmniej częściowo upodobnić je taboru nowszej generacji. Wpływ na decyzję o modernizacji miały również liczne skargi od pasażerów wpływające do Dyrekcji KEŁ. Chodziło o poprawę bezpieczeństwa i ukrócenie procederu jazdy na stopniach.  W latach 1927 i 1928 przeprowadzono zaawansowane modernizacje w dwóch wagonach petersburskich nr 411 i 412. Wydłużono w nich pomosty i całkowicie je zabudowano. Wóz 412, jako pierwszy w miejskim taborze, otrzymał dodatkowo przesuwne drzwi zewnętrzne. W obu doczepach przebudowano również dachy. Niestety, skończyło się tylko na dwóch wagonach. W wyniku kryzysu gospodarczego pozostałych wozów nie udało się zmodernizować w tak zaawansowany sposób. Mimo to, do 1931 r. zwiększono rozstaw osi z 1800 mm do 2500 mm we wszystkich wagonach. Okna boczne ujednolicono z taborem nowszego typu, likwidując łukowato zwieńczone górne krawędzie. W 13 wagonach oszklono pomosty. W latach następnych nie przeprowadzono już żadnych istotnych zmian konstrukcyjnych.

Foto-galeria

pierwsze lata eksploatacji

 

Opis: Wagon petersburski - 107 na skręcie z al. Anstadta
w ul. Północną. Krańcówka Helenów.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1899 lub 1900 r.

Opis: Wagon petersburski - 113. Obok Herbrand VNB125 - 2.
Ulica Piotrkowska przy Nowym Rynku.
Foto:
Bronisław Wilkoszewski; 02.1899 r.

   

Opis: Herbrand VNB125 z doczepą petersburską - 117.
Krańcówka Helenów.
Foto: Fragment pocztówki obiegowej; 1906 r.

Opis: Wagon petersburski - 124 na krańcówce Górny Rynek
(obecnie pl. Reymonta).
Foto: Bronisław Wilkoszewski, 1899 lub 1900 r.

   

zmodernizowane 411 i 412

   

Opis: Zmodernizowany wagon petersburski - 411
w składzie z Lilpopem II jako linia 4. Plac Wolności.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; ok. 1941 r.

Opis: Zmodernizowany wagon petersburski - 412 w składzie
z doczepą belgijską. Plac Wolności.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; ok. 1941 r.

   

w okresie okupacji hitlerowskiej

   

Opis: Wagony doczepne petersburskie na pl. Wolności.
Ostatni w składzie  - 428.
Foto: Emil Konrad. Ze zbiorów MKM MPK-Łódź; ok. 1941 r.

Opis: Wagon petersburski w składzie tramwaju
przejeżdżającego teren getta przy pl. Kościelnym.
Foto: Ze zbiorów MKM MPK-Łódź; ok. 1942 r.

   

Opis: Wagon petersburski - 401 w składzie skręcającym z
ul. Piotrkowskiej w pl. Reymonta.
Foto: Walter Genewein. Ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1.06.1943 r.

Opis: Wagon petersburski - 418 w składzie tramwaju linii 1.
Przystanek na ul. Piotrkowskiej przy pl. Reymonta.
Foto: Walter Genewein. Ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1.06.1943 r.

   

Stany inwentarzowe

Rok

Stan na koniec roku

Wpisano sztuk

Numery taborowe pojazdów przyjętych na inwentarz

Skreślono sztuk

Numery taborowe pojazdów skreślonych z inwentarza

1898 30 30

101 - 130

-  
1899 30 -   -  
1900 30 -   -  
1901 30 -   -  
1902 30 -   -  
1903 30 -   -  
1904 30 -   -  
1905 30 -   -  
1906 30 -   -  
1907 30 -   -  
1908 30 -   -  
1909 30 -   -  
1910 30 -   -  
1911 30 -   -  
1912 30 -   -  

 Około 1912 r., w związku z dostawami wozów silnikowych, wagony przenumerowano na: 213 - 239 i 301 - 303

1913 30 -   -  
1914 30 -   -  
1915 30 -   -  
1916 30 -   -  
1917 30 -   -  
1918 30 -   -  
1919 30 -   -  
1920 30 -   -  
1921 30 -   -  
1922 30 -   -  
1923 30 -   -  
1924 30 -   -  
1925 30 -   -  
1926 30 -   -  
1927 30 -   -  
1928 30 -   -  
1929 30 -   -  
1930 30 -   -  
1931 30 -   -  

 W latach 1928 - 1931 dokonano kolejnej zmiany numeracji wagonów: 401 - 413, 416 - 432

1932 30 -   -  
1933 30 -   -  
1934 30 -   -  
1935 30 -   -  
1936 30 -   -  
1937 30 -   -  
1938 30 -   -  
1939 30 -   -  
1940 30 -   -  
1941 30 -   -  
1942 30 -   -  
1943 30 -   -  
1944 30 -   -  
1945 30 -   -  
1946 30 -   -  
1947 30 -   -  
1948 30 -   -  
1949 30 -   -  
1950 30 -   -  
1951 30 -   -  
1952 30 -   -  
1953 30 -   -  
1954 30 -   -  
1955 30 -   -  
1956 30 -   -  
1957 23 -   7

406, 409, 421, 424, 428, 431, 432

1958 15 -   8

417, 418, 419, 420, 425, 426, 427, 429

1959 8 -   7

401, 402, 403, 412, 416, 422, 423

1960 3 -   5

404, 405, 410, 411, 430

1961 - -   3

407, 408, 413

kolorem zielonym zaznaczono numery wagonów z oszklonymi pomostami

Tabor tramwajowy
Strona główna

Strona dodana 25.11.2009


©
Wojciech Dębski

 Rozpowszechnianie oraz publikacja materiałów zawartych na tej stronie wyłącznie za zgodą autora.