Łódzkie tramwaje i autobusy
Strona poświęcona historii komunikacji miejskiej w Łodzi i okolicach


TABOR TRAMWAJOWY
STRONA GŁÓWNA
 

Wagon silnikowy Lilpop III
1939 - 1973

 

Lilpop III - 168 w zajezdni przy ul. Tramwajowej. Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 12.10.1942 r.
 

Typ: Lilpop III
Producent:
Towarzystwo Przemysłowe Zakładów Mechanicznych "Lilpop, Rau & Lowenstein" SA, Warszawa
Rok budowy: 1939
Liczba pojazdów: 23
Numery taborowe: 152 - 174
Pierwszy przydział: KEŁ, zajezdnia Tramwajowa, Dąbrowskiego
Ostatni przydział: MPK, zajezdnia Tramwajowa, Dąbrowskiego
Data wpisu pierwszego pojazdu: 05.1939 r.
Data skreślenia ostatniego pojazdu: 18.07.1973 r.

NADWOZIE
Konstrukcja: szkielet stalowy, oparty na ostoi wykonanej z nitowanych profili stalowych
Długość: 10540 mm
Szerokość: 2095 mm
Wysokość: 3330 mm
Ciężar własny: 15400
kg
Dach: drewniany, pokryty masą elastyczną oraz płótnem nasyconym farbą wodoodporną.

Odbierak prądu: typu lirowego, od II wojny światowej pantograf nożycowy

Drzwi zewnętrzne: jednoskrzydłowe przesuwne z przodu, dwuskrzydłowe przesuwne z tyłu
Drzwi wewnętrzne: dwuskrzydłowe przesuwne ręcznie (oddzielały pomost od przedziału pasażerskiego)

WNĘTRZE
Podłoga: drewniana z listwami
Rodzaj siedzeń:
drewniane, ławki krzesełkowe
Liczba miejsc siedzących:
16
Liczba miejsc stojących: 36
Ogrzewanie: przedział pasażerski za pomocą oporów rozruchowych
Oświetlenie: -
Wentylacja: okna boczne uchylne, dwa wywietrzniki dachowe

PODWOZIE
Liczba osi:
2
Liczba wózków: 1
Rozstaw osi: 2800 mm
Średnica kół: 865 mm
Silnik: GTM 4 (2 x 49,5 kW), Crompton (2 x 60 kW)
Hamulce: elektryczny - obsługiwany korbą nastawnika oraz ręczny klockowy do umiejscawiania - obsługiwany korbą
 


W 1938 roku złożono zamówienie w warszawskiej fabryce Lilpop, Rau & Lowenstein S.A. na 24 wagony silnikowe i 10 doczepnych typu Lilpop III. Dostawy rozpoczęto w maju 1939 roku, jednak zdążono odebrać tylko 18 ukończonych wozów silnikowych i 5 doczep. W wyniku działań wojennych pozostałe nieukończone pojazdy spaliły się w fabryce.  
Wozy silnikowe otrzymały numery boczne 152 - 169. Przydzielono je do zajezdni przy ulicach Tramwajowej i Dąbrowskiego.

 

Nowy Lilpop III - 152 przed wysyłką z Warszawy do Łodzi.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1939 r.
 

Wnętrze nowego Lilpopa III - 152.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1939 r.

 

Lilpop III - 161 w zajezdni przy ul. Tramwajowej.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1941 r.

 


W Lilpopie III pojawiło się kilka nowych rozwiązań. Wydatnie powiększono pomosty. Zrezygnowano z symetrii, charakterystycznej dla dotychczas produkowanych wozów dwukierunkowych, gdzie zarówno boki jak i czoła wagonu były lustrzanym odbiciem.
Wagon wyposażono również w drzwi na pomostach. Z przodu były one jednoskrzydłowe, otwierane przesuwnie w lewą stronę. Z tyłu drzwi były dwuskrzydłowe. Oba skrzydła na tylnym pomoście otwierały się przesuwnie na prawą stronę. Tylne drzwi posiadały klamkę tylko od wnętrza. Obsługiwał je konduktor.

 

Wagon silnikowy typu Lilpop III. Wersja z 1939 r. Numery: 152 - 169.



Rys. Wojciech Dębski


Wagony rozpoczęły służbę latem 1939 roku. W czasie II wojny światowej kierowano je często na linie kursujące przez getto. Ich zabudowane i wyposażone w drzwi pomosty izolowały podróżujących od terenu getta. W 1944 roku dwa wagony oddelegowano do prowadzenia składów sanitarnych

W latach 1942 - 1943 podczas pierwszych remontów wagony wyposażono w kierunkowskazy. Montowano je na bocznych słupkach. Lirowe odbieraki prądu zastąpiono nożycowymi pantografami.
 

Lilpop III z doczepami "Liegnitz" i Lilpop III na linii 12.
Łódź, pl. Reymonta.
Foto: Walter Genewein. Ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1943 r.
 

Lilpop III - 153 w zajezdni przy ul. Tramwajowej.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1.11.1943 r.

 


Podczas kolejnego cyklu remontowego, który przypadł na lata 1948 i 1949, pięć wozów doczepnych przebudowano na silnikowe. Zamontowano w nich zamówione wcześniej wyposażenie elektryczne Brown-Boveri, które wykonano w Żychlinie.
 

Wagon silnikowy typu Lilpop III. Wersja z 1949 r. Numery: 152 - 174.
 

Wagon silnikowy typu Lilpop III. Wersja z 1972 r. Numery: 152 - 156, 158 - 170, 172 - 174.


Lilpopy III kursowały głównie na liniach miejskich, obsługiwanych przez zajezdnie na Tramwajowej i Dąbrowskiego. W 1954 roku, w związku z objęciem jednej brygady linii 9 przez zajezdnię Brus, oddelegowano tam dwa wagony. Czasem pojawiały się one na liniach podmiejskich do Konstantynowa i Lutomierska.
Na początku 1958 roku na stanie zajezdni Brus figurował jeszcze wóz 153. Po dostawach nowych 5N wrócił ponownie na Tramwajową.

 Osobliwością Lilpopów III były ich tylne drzwi, które z uwagi na dość nietypowy sposób otwierania nie posiadały na zewnątrz klamki. Najczęściej ich obsługą zajmował się konduktor. Kiedy w drugiej połowie lat 60. w wozach silnikowych zaczęto likwidować obsługę konduktorską, drzwi przed wyjazdem na linię otwierano "na stałe".


Rys. Wojciech Dębski
 

W 1971 roku wagony 157 i 171 przebudowano na jednokierunkowe. Tylny pomost ujednolicono z przednim, likwidując podwójne drzwi. Na lewym boku wagonu drzwi zdemontowano całkowicie. Wewnątrz zlikwidowano ścianki oddzielające pomosty od przedziału pasażerskiego. Mimo dość zaawansowanej modernizacji wagony wycofano wraz z całą serią latem 1973 roku.
 

Wagon silnikowy typu Lilpop III. Wersja jednokierunkowa z 1972 r. Numery: 157, 171.

 

Lilpop III - 154 + Herbrand - 351 na linii 2.
Łódź, pl. Niepodległości.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; lata 50. XX w.
 

Lilpop III - 155 z doczepą na linii 14.
 Łódź, ul. Piotrkowska przy pl. Reymonta.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; lata 50. XX w.
 

Lilpop III - 162. Łódź, ul. Tramwajowa.
Foto: Sigurd Hilkenbach, ze zbiorów Łukasza Stefańczyka;
25.08.1971 r.
 

Lilpop III - 174 + 5ND na linii 23.
Łódź, ul. Główna przy Piotrkowskiej.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; 1972 lub 1973 r.
 

Lilpop III - 162 + 5ND na linii 28.
Łódź, ul. Żeromskiego.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; 1972 lub 1973 r.

 

Opis: Lp III - 161 + Sanok na linii 13.
Łódź, ul. Gdańska.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; 1972 lub 1973 r.
 

Lista wagonów gospodarczych na bazie Lilpop III

numer taborowy ex liniowy

przeznaczenie

lata eksploatacji jako gospodarczy

2015

153 pług

1973 - 1979?

2016 157 roboczy

1973 - 1976

2017 158 pług

1973 - 1981

2018 162 roboczy

1973 - 1979

2019 164 pług

1973 - 1979

2020 166 roboczy

1973 - 1979


W ostatnich miesiącach służby wagony można było spotkać na liniach 6, 13, 17, 18, 23, 28. W dniu 18.07.1973 roku w zajezdni przy ul. Tramwajowej skreślono ostatnie o numerach: 152, 154, 156, 159, 170, 173, 174. Sześć pojazdów przeznaczono na techniczne, pozostałe (prawdopodobnie większość) sprzedano osobom prywatnym.
Do czasów obecnych zachowały się na kołach dwa egzemplarze o numerach 153 i 158, z których ten drugi przebudowano w 1981 roku na historyczny. Na odbudowę w Bydgoszczy czeka również dawny łódzki 154, którego pudło trafiło tam z podłódzkiej działki w ramach wymiany za wagon 5N.

 

Lilpop III - 2019 (ex liniowy 164) jako pług.
Łódź, krańcówka Żabieniec.
Foto: Wiesław Kwiatkowski; 1978 r.
 

Wrak Lilpopa III - 173'' (ex 170) na działce w Pabianicach.
Foto: Łukasz Stefańczyk; 12.04.2003 r.

 

Lilpop III - 158 przebudowano na historyczny w 1981 r.
Łódź, ul. Tramwajowa.
Foto: Wojciech Dębski; 3.10.1998 r.

 

Stany inwentarzowe

Rok

Stan na koniec roku

Wpisano sztuk

Numery taborowe pojazdów przyjętych na inwentarz

Skreślono sztuk

Numery taborowe pojazdów skreślonych z inwentarza

1939 18 18

152 - 169

-  
1940 18 -   -  
1941 18 -   -  
1942 18 -   -  
1943 18 -   -  
1944 18 -   -  
1945 18 -   -  
1946 18 -   -  
1947 18 -   -  
1948 22 4

170, 171, 172, 173 (przebudowane z doczepnych)

-  
1949 23 1

174 (przebudowany z doczepnego)

-  
1950 23 -   -  
1951 23 -   -  
1952 23 -   -  
1953 23 -   -  
1954 23 -   -  
1955 23 -   -  
1956 23 -   -  
1957 23 -   -  
1958 23 -   -  
1959 23 -   -  
1960 23 -   -

 

1961 23 -   -  
1962 23 -   -  
1963 23 -   -

 

1964 23 -   -  
1965 23 -   -  
1966 23 -   -

 

1967 23 -   -  
1968 23 -   -

 

1969 23 -   -

 

1970 23 -   -

 

1971 23 -   -

 

1972 16 -   7

155, 160, 161, 165, 167, 168, 169

1973 - -   16

152, 153, 154, 156, 157, 158, 159, 162, 163, 164, 166, 170, 171, 172, 173, 174


TABOR TRAMWAJOWY
STRONA GŁÓWNA
 


© Wojciech Dębski, 20.09.2006
Rozpowszechnianie i publikacja materiałów zawartych na tej stronie wyłącznie za zgodą autora.