Łódzkie tramwaje i autobusy

Łódzkie tramwaje i autobusy
Strona poświęcona historii komunikacji miejskiej w Łodzi i okolicach

Wagon silnikowy Lilpop II
1929 - 1973

Lilpop II - 15 w zajezdni przy ul. Tramwajowej. Foto: Walter Genewein, ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 18.11.1941 r.

Typ: Lilpop II
Producent: Towarzystwo Przemysłowe Zakładów Mechanicznych "Lilpop, Rau & Lowenstein" SA, Warszawa
Lata budowy: 1929, 1930
Liczba pojazdów: 56
Numery taborowe: 1 - 15, 41 - 70, 131 - 151
Pierwszy przydział: KEŁ (zajezdnia Tramwajowa, Dąbrowskiego)
Ostatni przydział: MPK-Łódź (zajezdnia Dąbrowskiego)
Data wpisu pierwszego pojazdu: 04.1929 r.
Data skreślenia ostatniego pojazdu: 31.12.1973 r.

NADWOZIE
Konstrukcja: szkielet drewniany, oparty na ostoi wykonanej z nitowanych profili stalowych
Długość: 10265 mm
Szerokość: 2057 mm
Wysokość: 3337 mm
Ciężar własny: 12800 kg
Dach: drewniany, pokryty masą elastyczną oraz płótnem nasyconym farbą wodoodporną.

Odbierak prądu: typu lirowego do ok. 1948 r. Od 1944 montowano pantografy nożycowe

Drzwi zewnętrzne: dwuskrzydłowe łamane (od II wojny światowej)
Drzwi wewnętrzne: dwuskrzydłowe przesuwne ręcznie (oddzielały pomost od przedziału pasażerskiego)

WNĘTRZE
Podłoga: drewniana z listwami
Rodzaj siedzeń: drewniane, ławki krzesełkowe
Liczba miejsc siedzących: 18
Liczba miejsc stojących: 32
Ogrzewanie: brak
Oświetlenie: -
Wentylacja: okna boczne przesuwne do dołu, 6 wywietrzników dachowych

PODWOZIE
Liczba osi: 2
Liczba wózków: 1
Rozstaw osi: 2700 mm
Średnica kół: 865 mm
Silnik: GTM 2i/ 2 x 40 kW, wóz 151 silniki Skoda TiS
Hamulce: elektryczny - obsługiwany korbą nastawnika oraz ręczny klockowy do umiejscawiania - obsługiwany korbą

Zamówienie na nowe wagony Lilpop II złożono 23 grudnia 1927 roku w Towarzystwie Przemysłowym Zakładów Mechanicznych "Lilpop, Rau & Lowenstein" SA w Warszawie. Produkcję rozpoczęto w czerwcu 1928 roku, a w październiku ją zakończono. Zamówienie miało być realizowane od jesieni 1928, jednak pierwsze wagony trafiły do Łodzi dopiero w kwietniu 1929 roku. Regularne dostawy trwały do października, a ostatni wagon nr 151 dotarł w styczniu 1930 roku.

"Express Poranny" - 13.12.1929 r.
W notatce wykorzystano zdjęcie z dostawy Lilpopów I w 1927 roku.

Nowe tramwaje przywieziono z Warszawy do Łodzi koleją. Po kilkunastodniowych przygotowaniach w kwietniu 1929 roku włączano je do eksploatacji w obu zajezdniach KEŁ przy ulicach Tramwajowej i Kilińskiego. Przez wiele lat stosowano podział, w którym wozy z numerami nieparzystymi stacjonowały na Tramwajowej, a z parzystymi na Kilińskiego.

Nowy Lilpop II - 144 na lawecie kolejowej przed wysyłką z warszawskiej fabryki do Łodzi.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1929 r.

W początkowym okresie eksploatacji były spore kłopoty z regulatorami PN4 i silnikami GTM 2i, które prawdopodobnie w wyniku złego smarowania często się paliły. Wiele wadliwych silników i nastawników zostało zdemontowanych i wysłanych do przebudowy w Żychlinie. Akcja z ich wymianą zakończyła się w 1931 roku. Oprócz wyposażenia elektrycznego w kilku wozach wadliwe okazały się resory, które pękały oraz źle osadzone obręcze kół, czy mechanizmy przesuwnych drzwi od przedziałów pasażerskich. Poprawek dokonywano na koszt dostawcy.
Po wyeliminowaniu usterek fabrycznych, pierwszych niewielkich zmian konstrukcyjnych dokonano w okresie okupacji. W miejsce dotychczasowych atrap stosowanych w otworach drzwiowych, zamontowano dwuskrzydłowe drewniane drzwi. Wewnątrz wszystkie podwójne ławki zastąpiono pojedynczymi. Na zewnątrz zamontowano kierunkowskazy. Lirowe odbieraki prądu wymieniono na pantografy nożycowe.


Lilpop II - 137 + Sanok na linii 3. Łódź, krańcówka na ul. Srebrzyńskiej. Foto: Włodzimierz Pfeiffer; okres 1933 - 1937		Wnętrze reklamowego Lilpopa II nr 46 tuż po remoncie w warsztatach na ul. Tramwajowej. Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; ok. 1943 r.

Lilpop II - 33 na linii 6. Łódź, krańcówka na ul. Legionów. Foto: Walter Genewein, ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1941 r.		Lilpop II - 63 na linii specjalnej D. Jeden z pierwszych reklamowych wagonów tramwajowych w Łodzi. Linia tuszyńska. Mijanka w Modlicy. Foto: Walter Genewein, ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1943 r.

W latach 50. zaczęto wysyłać z Łodzi do innych miast przedwojenne wagony. Ich miejsce zajmowały nowe wozy generacji N. Wysłano wszystkie silnikowe Sanoki, Simmeringi i Lilpopy I. W 1954 roku na liście do wysyłki znalazły się także Lilpopy II - 137, 138, 149, 150 i 151, które ostatecznie pozostały w Łodzi.
W 1960 roku skreślono z inwentarza pasażerskiego pierwszy wóz nr 145 i przekwalifikowano na szkoleniowy. Kolejnych pięć pojazdów przebudowano na gospodarcze w 1963 roku, w związku z wyjątkowo trudną zimą.


Lilpop II - 139 + U104 na linii 1. Łódź, ul. Franciszkańska przy Północnej. Foto: Peter Boehm, ze zbiorów Łukasza Stefańczyka; 08.1958 r.		Lilpop II - 15 + 5ND na linii 17. Łódź, ul. Biegunowa przy krańcówce. Foto: Hans Lehnhart; 28.08.1967 r.

W latach 1968 - 1971 przebudowano 26 wagonów silnikowych na doczepne. W doczepach jednokierunkowych zlikwidowano w środku ścianki działowe oraz zamontowano jednoskrzydłowe drzwi przesuwne na obu pomostach. W dwukierunkowych zdemontowano jedynie silniki, osprzęt elektryczny na dachu oraz stanowiska dla motorniczego. Doczepy nie posiadały także kominków na numer linii.

Lista wagonów silnikowych przebudowanych na doczepne
numer wagonu silnikowego	data przebudowy na doczepny	numer wagonu doczepnego	rodzaj nadwozia po przebudowie	zakończenie eksploatacji
61	28.10.1968	487	jednokierunkowy	31.03.1974
1	29.10.1968	485	dwukierunkowy	31.01.1974
7	30.10.1968	486	dwukierunkowy	31.01.1974
15	12.11.1968	484	?	31.03.1974
45	05.12.1968	488	?	31.03.1973
41	30.04.1969	489	jednokierunkowy	31.12.1973
69	30.04.1969	490	?	31.03.1973
14	27.05.1969	492	?	01.06.1973
6	29.05.1969	493	jednokierunkowy	23.01.1974
44	30.05.1969	494	jednokierunkowy	31.01.1974
136	24.06.1969	491	?	31.01.1974
67	31.07.1969	495	?	31.01.1974
64	02.08.1969	496	?	31.01.1974
137	01.10.1969	497	jednokierunkowy	29.06.1974
42	01.10.1969	498	jednokierunkowy	29.06.1974
47	31.10.1969	499	?	29.06.1974
5	27.11.1969	500	jednokierunkowy	31.03.1974
13	29.11.1969	501	?	31.03.1974
11	24.01.1970	502	jednokierunkowy	29.06.1974
133	31.01.1970	503	?	01.09.1974
49	31.01.1970	483	?	31.03.1974
139	05.03.1970	504	jednokierunkowy	16.10.1972
138	15.02.1971	505	dwukierunkowy	31.03.1974
134	26.02.1971	506	?	02.09.1974
50	19.07.1971	507	dwukierunkowy	26.06.1974
140	13.11.1971	482	dwukierunkowy	31.12.1973

W czasie remontów w Lilpopach montowano coraz więcej części z wozów 2N i 5N. Były to reflektory, klosze świateł, uchwyty dla pasażerów, czy elementy wykończenia. Ciekawostką była modernizacja wagonu nr 150, który jako jedyny spośród wozów silnikowych przebudowano na jednokierunkowy.

Skład jednokierunkowych Lilpopów II - 150 + 493 (ex silnikowy 6). Łódź, skrzyżowanie Zachodnia/Zielona/Kościuszki.
Foto: Zbigniew Pokropiński; 1973 r.

Lilpop II -149 + 5ND na linii 18. W głębi skład
2N2 + Lilpop IID + 2ND. Łódź, ul. Piotrkowska.
Foto: Sigurd Hilkenbach, ze Łukasza Stefańczyka; 25.08.1971 r.

Lilpop II -15 + Lilpop IID na linii 18.
Łódź, pl. Niepodległości.
Foto: Sigurd Hilkenbach, ze Łukasza Stefańczyka; 25.08.1971 r.

Techniczny Lilpop II -2000 (ex liniowy 2)
Łódź, ul. Nowomiejska przy Ogrodowej.
Foto: Sigurd Hilkenbach, ze Łukasza Stefańczyka; 25.08.1971 r.

Lilpop II -147 + Lilpop IID - 500 (ex liniowy 5)
Łódź, zajezdnia Dąbrowskiego.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; 1973 r.

Wnętrze Lilpopa II -147.
Łódź, zajezdnia Dąbrowskiego.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; 1973 r.

Lilpop II -70 w ostatnim roku eksploatacji.
Łódź, zajezdnia Dąbrowskiego.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; 1973 r.

Po dostawach przegubowych 102NaW i 803N czas eksploatacji Lilpopów powoli dobiegał końca. Ostatnie egzemplarze z zajezdni Dąbrowskiego o numerach bocznych 63, 68, 70, 131, 132, 147 kursowały najczęściej na linii 18, gdzie na jednej z krańcówek wciąż trzeba było przepinać wagony. Jednokierunkowy 150 przeważnie miał zatrudnienie na linii 6. Wszystkie wspomniane wozy skreślono w dniu 31 grudnia 1973 roku.
Doczepy kursowały jeszcze przez kilka miesięcy, a ostatnią z nich o numerze bocznym 506 (ex silnikowy 134) skreślono 2 września 1974 roku. Był to najdłużej figurujący na inwentarzu pasażerskim wagon produkcji przedwojennej.

Lista wagonów gospodarczych na bazie Lilpop II
numer taborowy	ex liniowy	przeznaczenie	lata eksploatacji jako gospodarczy
2000	2	transportowy	1963 - 1974
2005	145	szkoleniowy	1960 - 1974
2006	10	pług	1963 - 1974
2006''	48	pług	1974 - 1976
2007	4	roboczy	1963 - 1974
2010	3	roboczy	1963 - 1974
2014	8	transportowy	1963 - 1974
2014''	68	pług	1974 - 1976
3085	141	pług	1970 - 1981?
3086	144	pług	1970 - 1981?
3090	151	pług	1970 - 1981

Po wycofaniu z eksploatacji większość wagonów sprzedano osobom prywatnym, gdzie służyły najczęściej jako działkowe altany. Wagony techniczne wykorzystywano do końca lat 70. W 1988 roku odbudowano na historyczny dawny wóz liniowy nr 48, który do dziś jest atrakcją wielu imprez.


Lipop II 2014''(ex liniowy 68) nie doczekał remontu na historyczny. Łódź, zajezdnia Chocianowice. Foto: Zbigniew Szafrański; 1986 r.		Dawny techniczny Lilpop II - 2007 (ex liniowy 4) jako altanka na działce. Foto: Łukasz Stefańczyk; 30.04.2004 r.

Historyczny Lilpop II - 48. Łódź, zajezdnia Dąbrowskiego. Foto: Wojciech Dębski; 2.05.2007 r.		Stanowisko motorniczego w historyczny Lilpopie II - 48. Łódź, zajezdnia Dąbrowskiego. Foto: Wojciech Dębski; 2.05.2007 r.

Stany inwentarzowe

Rok	Stan na koniec roku	Wpisano sztuk	Numery taborowe pojazdów przyjętych na inwentarz	Skreślono sztuk	Numery taborowe pojazdów skreślonych z inwentarza

1929	55	-	1 - 15, 41 - 50, 61 - 70, 131 - 150	-
1930	56	-	151	-
1931	56	-		-
1932	56	-		-
1933	56	-		-
1934	56	-		-
1935	56	-		-
1936	56	-		-
1937	56	-		-
1938	56	-		-
1939	56	-		-
1940	56	-		-
1941	56	-		-
1942	56	-		-
1943	56	-		-
1944	56	-		-
1945	56	-		-
1946	56	-		-
1947	56	-		-
1948	56	-		-
1949	56	-		-
1950	56	-		-
1951	56	-		-
1952	56	-		-
1953	56	-		-
1954	56	-		-
1955	56	-		-
1956	56	-		-
1957	56	-		-
1958	56	-		-
1959	56	-		-
1960	55	-		1	145 (na szkoleniowy)
1961	55	-		-
1962	55	-		-
1963	50	-		5	2, 3, 4, 8, 10 (wszystkie na gospodarcze)
1964	50	-		-
1965	50	-		-
1966	49	-		1	62
1967	49	-		-
1968	44	-		5	1, 7, 15, 45, 61 (wszystkie na doczepne)
1969	32	-		12	5, 6, 13, 14, 41, 42, 47, 64, 67, 69, 136, 137, (wszystkie na doczepne)
1970	24	-		8	11, 44, 49, 133, 139 (wszystkie na doczepne), 141, 144, 151 (wszystkie na gospodarcze)
1971	18	-		6	50, 134, 138, 140 (wszystkie na doczepne) 65, 146
1972	15	-		3	12, 43, 135
1973	-	-		15	9, 46, 48, 63, 66, 68, 70, 131, 132, 142, 143, 147, 148, 149, 150

TABOR TRAMWAJOWY
STRONA GŁÓWNA