Łódzkie tramwaje i autobusy
Rozpowszechnianie i publikacja materiałów zawartych na tej stronie wyłącznie za zgodą autora.


Tabor tramwajowy
Strona główna

 

Wagon silnikowy Lilpop LRL
1929 - 1971

 

Lilpop LRL - 50 z doczepami LRL na linii ozorkowskiej. Łódź, przystanek Helenówek. Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; lata 30. XX w.
 

Typ: Lilpop LRL
Producent:
Towarzystwo Przemysłowe Zakładów Mechanicznych "Lilpop, Rau & Lowenstein" SA, Warszawa
Rok budowy: 1928
Liczba pojazdów: 10
Numery taborowe: 43 -52
Pierwszy przydział: ŁWEKD
, zajezdnia Helenówek
Ostatni przydział: MPK, zajezdnia Helenówek
Data wpisu pierwszego pojazdu: 01.1929 r.
Data skreślenia ostatniego pojazdu: 22.12.1971 r.

NADWOZIE
Konstrukcja: szkielet drewniany, oparty na ostoi wykonanej z nitowanych profili stalowych i usztywniony za pomocą specjalnych naprężaczy.
Długość: 13000 mm
Szerokość: 2065 mm
Wysokość: 3330 mm
Ciężar własny: 17700
kg
Dach: drewniany, pokryty masą elastyczną oraz płótnem nasyconym farbą wodoodporną.

Odbierak prądu: pantograf nożycowy.

Drzwi zewnętrzne: jednoskrzydłowe, przesuwne ręcznie
Drzwi wewnętrzne: jednoskrzydłowe przesuwne ręcznie (oddzielały pomost od przedziału pasażerskiego)

WNĘTRZE
Podłoga: drewniana z listwami
Rodzaj siedzeń:
drewniane, ławki krzesełkowe
Liczba miejsc siedzących:
38
Liczba miejsc stojących: 37
Ogrzewanie: za pomocą oporników rozruchowych tylko w przedziale pasażerskim
Oświetlenie: -
Wentylacja: okna boczne przesuwne do dołu

PODWOZIE
Liczba wózków:
2
Liczba osi:
4
Rozstaw osi: 1300 mm
Średnica kół: 850 i 650 mm
Typ silnika/moc: Brown-Boveri GTM131C4/ 2 x 39 kW, po wymianie LT31 Dolmel/ 2 x 60 kW
Hamulce: elektryczny - obsługiwany korbą nastawnika oraz ręczny klockowy do umiejscawiania - obsługiwany korbą



Lilpopy LRL włączono do eksploatacji w 1929 roku. Warunki techniczne na dostawy uzgodniono w końcu sierpnia 1927 roku z Towarzystwem Przemysłowym Zakładów Mechanicznych "Lilpop, Rau & Lowenstein" SA w Warszawie. Między styczniem a majem 1928 roku do Łodzi miało trafić 10 czteroosiowych wozów silnikowych i 16 dwuosiowych doczep. Z uwagi na ponad półroczne opóźnienie dostaw aparatury elektrycznej, nowe wagony udało się uruchomić dopiero na początku stycznia 1929 roku. Wszystkie przydzielono do zajezdni Helenówek, gdzie otrzymały numery 43 - 52.


Nowością w stosunku do poprzednich konstrukcji czteroosiowych był beczkowaty dach na całej długości pudła, dzięki czemu przedział pasażerski i pomosty stanowiły wizualnie całość. Wygląd nadwozia stał się przez to bardziej nowoczesny.

Lilpopy LRL były pierwszymi wagonami na liniach podmiejskich z ogrzewanym wnętrzem. Wykorzystano do tego dwa zespoły oporników rozruchowych, które w zależności od pory roku można było przełączać. Latem ciepło kierowano na zespół oporników dachowych, zimą na zespół oporników zamontowany pod siedzeniami. Dodatkowo kierowano ogrzane powietrze z systemu chłodzącego silniki. Ogrzewany był tylko przedział pasażerski.


 

Lilpop LRL - 51 z doczepą LRL na linii ozorkowskiej.
Mijanka w Lućmierzu.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; lata 30. XX w.
 
 

Lilpop LRL - 49 w trakcie manewrów na krańcówce.
Zgierz, pl. Kilińskiego.
Foto: Walter Genewein, ze zbiorów MKM MPK-Łódź;
23.05.1943 r.

 

Lilpop LRL - 49 z doczepą LRL na linii zgierskiej.
Łódź, pl. Wolności.
Foto: Emil Konrad, ze zbiorów MKM MPK-Łódź;
okres II wojny światowej.

 


Fabrycznie wagony posiadały przedłużane stopnie wejściowe i specjalne uchwyty na burtach pomostowych, dzięki którym konduktor lub kontroler mógł w czasie jazdy przechodzić między wagonami. Po II wonie światowej nie stosowano już takich praktyk i stopnie skrócono dopasowując je do prześwitu drzwi.

Przez 42 lata wagony eksploatowano niemal wyłącznie na liniach zgierskiej i ozorkowskiej. Najczęściej jeździły w składach z wagonami swojej serii, ale nie tylko. W latach 50. wymieniono w nich silniki na mocniejsze typu LT31 Dolmel, stosowane w wozach N. Pozwoliło to na swobodną eksploatację z dwoma doczepami 5ND w składzie.
 

Rys. Wojciech Dębski.


Od 1962 roku Lilpopy LRL były jedynymi czteroosiowymi wagonami starego typu jakie eksploatowano w MPK. Pod koniec lat 60. wycofano z ruchu doczepy, natomiast wozy silnikowe skreślano z inwentarza nieco później.
Wóz 1043 odstawiono w styczniu 1969 roku jako pierwszy. Nieco później odstawiono także wozy 1045 i 1048. Rok później skreślono z inwentarza osiem pojazdów tej serii. W 1971 roku czynne były już tylko dwa "długie" Lilpopy. W dniu 16 października 1971 roku skreślono wóz 1051, a jako ostatni 22 grudnia wóz 1046. Wedle wspomnień jednego ze świadków, 1046 z doczepami 5ND był po raz ostatni widziany przez niego na linii 46 w kwietniu 1972 roku. Przypadki przywrócenia skreślonych pojazdów do ruchu zdarzały się sporadycznie. Najczęściej w wyniku braków taborowych.

 

Lilpop LRL - 1043 z doczepami LRL  i "Kustrin" na linii ozorkowskiej. Łódź, skrzyżowanie Zachodnia/Lutomierska.
Foto: ze zbiorów Piotra Szczęsnego; 1955 r.

 

Lilpop LRL - 1046 z doczepami LRL na linii 46.
Ozorków, krańcówka na pl. Armii Czerwonej.
Foto: Peter Boehm, ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 08.1958 r.

 

Lilpop LRL - 1050 z doczepami LRL na linii 46.
Zgierz, przystanek Chełmy.
Foto: Hans Lehnhart, ze zbiorów Dariusza Walczaka
28.08.1967 r.

 


Lilpopy LRL były ostatnimi "pulmanami"
(nazwa od nazwiska George'a Pullmana, konstruktora dużych i ekskluzywnych wagonów kolejowych). Po wycofaniu z ruchu niektóre pudła prawdopodobnie sprzedano, resztę rozebrano. Likwidacja jednego z wagonów LRL na tzw. górze żwirowej w Emilii została uwieczniona na przeźroczach, celem pokazania procesu kasacji wagonu tramwajowego. Do czasów obecnych nie zachował się żaden egzemplarz.

 

Wycofany z eksploatacji Lilpop LRL - 1052 w zajezdni Chocianowice. Foto: Michał Malinowski; ok. 1971 r.
 

Stany inwentarzowe

Rok

Stan na koniec roku

Wpisano sztuk

Numery taborowe pojazdów przyjętych na inwentarz

Skreślono sztuk

Numery taborowe pojazdów skreślonych z inwentarza

1929 10 -

43 - 52

-  
1930 10 -   -  
1931 10 -   -  
1932 10 -   -  
1933 10 -   -  
1934 10 -   -  
1935 10 -   -  
1936 10 -   -  
1937 10 -   -  
1938 10 -   -  
1939 10 -   -  
1940 10 -   -  
1941 10 -   -  
1942 10 -   -  
1943 10 -   -  
1944 10 -   -  
1945 10 -   -  
1946 10 -   -  
1947 10 -   -  
1948 10 -   -  
W 1948 r. zmieniono numery wagonów 43 -52 na 1043 - 1052
1949 10 -   -  
1950 10 -   -  
1951 10 -   -  
1952 10 -   -  
1953 10 -   -  
1954 10 -   -  
1955 10 -   -  
1956 10 -   -  
1957 10 -   -  
1958 10 -   -  
1959 10 -   -  
1960 10 -   -  
1961 10 -   -  
1962 10 -   -  
1963 10 -   -  
1964 10 -   -  
1965 10 -   -  
1966 10 -   -  
1967 10 -   -  
1968 10 -   -  
1969 10 -   -  
1970 2 -   8

1043, 1044, 1045, 1047, 1048, 1049, 1050, 1052

1971 - -   2

1046, 1051


Tabor tramwajowy
Strona główna

 


© Wojciech Dębski
17.03.2007