Łódzkie tramwaje i autobusy

Krańcówki tramwajowe
Strona główna

Krańcówka tramwajowa na pl. Kilińskiego w Zgierzu

 
Krańcówka w formie mijanki (1)
 
Krańcówka na Nowym Rynku (obecnie pl. Kilińskiego) w Zgierzu. Wagon silnikowy U104 tuż przed podjazdem do spięcia z doczepą GE - 104.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; ok. 1912 r.
 

Linia tramwajowa w Zgierzu pierwotnie miała kończyć się na Rynku Staromiejskim, przed budynkiem Magistratu. Ostatecznie akcjonariusze tramwajów podmiejskich nie doszli do porozumienia z władzami Zgierza i projektu nie zrealizowano.
Linię tramwajową z Łodzi do Zgierza uruchomiono 19 stycznia 1901 r. Trasę w Zgierzu zakończono na Nowym Rynku (obecnie pl. Kilińskiego), który pełnił wówczas rolę placu targowego. Mijankę ułożono w środkowej części rynku. Sieć trakcyjną dla rolkowych odbieraków prądu podwieszono do stalowych słupów. Na przystanku wybudowano drewnianą poczekalnię (dokładna data budowy jest nieznana).
Manewry wagonów mogły, ale nie musiały odbywać się w sposób typowy dla takich krańcówek. Po przyjeździe z Łodzi tramwaj wjeżdżał na prawy tor mijanki. Po wysadzeniu pasażerów wagon silnikowy omijał doczepę i podjeżdżał do niej z drugiej strony. Motorniczy lub konduktor dokonywał również zmiany kierunku odbieraka prądu lub, jak to miało miejsce w przypadku wozów U104, opuszczał pierwszy i podnosił drugi pałąk. Po spięciu skład cofał się na pojedynczy tor, a następnie podjeżdżał na przystanek dla wsiadających.
Manewrowanie mogło odbywać się też w nieco inny sposób, co sugeruje powyższe zdjęcie. Tramwaj po przyjeździe z Łodzi wjeżdżał najpierw na tor lewy, znajdujący się bezpośrednio obok przystanku dla wsiadających. Pozostawioną na tym torze doczepę wagon silnikowy omijał i podjeżdżał do niej z drugiej strony. Manewr ten był nieco mniej skomplikowany, ponieważ po spięciu skład od razu był gotowy do odjazdu w kierunku Łodzi.
Mijanka w pierwotnej formie istniała prawdopodobnie do 1920 r. Wtedy Rynek Kilińskiego (zmiana nazwy w 1919 r.) został podzielony na cztery części. Na placu zlikwidowano istniejącą formę handlu, posadzono drzewa i urządzono zieleńce. Dotychczasową mijankę zastąpiła nowa, wybudowana tuż przed Rynkiem Kilińskiego.

 
Nazwa krańcówki Zgierz
Rodzaj mijanka
Początek eksploatacji 19 stycznia 1901
Koniec eksploatacji 1920?
Linie w latach 1901 - 1920 "Łódź - Zgierz" (19.01.1901 - 1920?)
 
 
Rysunek orientacyjny układu torów krańcówki na Nowym Rynku (pl. Kilińskiego) w Zgierzu, w latach 1901 - 1920.
 
Krańcówka w formie mijanki (2)

 

Krańcówka tramwajowa w Zgierzu na pl. Kilińskiego w latach 30. XX w. Na pojedynczym, ślepo zakończonym torze ustawiały się tramwaje, którymi podróżni odjeżdżali w kierunku Łodzi. Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego.
 

W 1920 r. Rynek Kilińskiego przebudowano, tworząc po środku skrzyżowanie ulic. Prawdopodobnie wtedy wybudowano nową mijankę w ul. 1 Maja, a na rynku ułożono jedynie pojedynczy tor, który ślepo kończył się przed skrzyżowaniem.
Po przyjeździe z Łodzi tramwaj wjeżdżał na prawy lub lewy tor mijanki. Możliwe, że w różnym czasie wykorzystywano przed manewrami oba tory jako wjazdowe. Ulica 1 Maja była wówczas dość wąska i po wjeździe na prawy tor doczepa pozostawała na środku jezdni, ograniczając swobodę poruszania się innym użytkownikom ruchu. Po wjeździe na lewy tor mijanki doczepa zostawała przy krawędzi jezdni. Potwierdza to jedna z poniższych fotografii z czasów okupacji.
Po wysadzeniu pasażerów wagon silnikowy omijał doczepę i podjeżdżał do niej z drugiej strony. Motorniczy lub konduktor dokonywał również zmiany kierunku odbieraka prądu lub, jak to miało miejsce w przypadku wozów U104, opuszczał pierwszy i podnosił drugi pałąk (w drugiej połowie lat 20. XX w. wymieniono sieć trakcyjną, dostosowując ją do pantografów). Po spięciu skład cofał się na pojedynczy tor, gdzie znajdował się przystanek dla wsiadających.
W 1931 r. zmieniono nazwę na plac Kilińskiego. W 1944 r. mijankę zlikwidowano i zastąpiono pętlą.

 
Nazwa krańcówki Zgierz
Rodzaj mijanka
Początek eksploatacji 1920?
Koniec eksploatacji 1944
Linie w latach 1920 - 1944 "Łódź - Zgierz" (1920 - 01.11.1940)
41 (01.11.1940 - 1944)
 
Rysunek orientacyjny układu torów krańcówki na pl. Kilińskiego w Zgierzu, w latach 1920 - 1944.
 

Skład wagonów U104 ustawiony na przystanku dla wsiadających. Plac Kilińskiego w Zgierzu.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; I poł. lat 20. XX w.

Skład Lilpopów LRL gotowy do odjazdu w kierunku Łodzi.
Plac Kilińskiego w Zgierzu.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; ok. 1943 r.

   

Lilpop LRL - 49 podczas manewrów na pl. Kilińskiego.
Foto: Walter Genewein. Ze zbiorów MKM MPK-Łódź
23.05.1943 r.

Drewniana poczekalnia na pl. Kińskiego w Zgierzu.
Foto: Walter Genewein. Ze zbiorów MKM MPK-Łódź
23.05.1943 r.

   

Krańcówka w formie pętli

 

803N - 29 na linii 45. Pętla na pl. Kilińskiego w Zgierzu. Foto: Tomasz Flaga.

 

W 1944 r. w południowo-zachodnim kwartale pl. Kilińskiego (Horst-Wessel-Platz) Niemcy zbudowali jednotorową pętlę. Zastąpiła ona dotychczasową mijankę. Była to pierwsza tego typu krańcówka (nie licząc Bałuckiego Rynku w Łodzi) na liniach podmiejskich.
Krańcówka do dziś zachowuje swój pierwotny układ toru. W całej łódzkiej aglomeracji jest obecnie jedną z dwóch tramwajowych pętli prawostronnych (wagony poruszają się na niej zgodnie ze wskazówkami zegara) i jedyną, na której wymiana pasażerów dokonuje się wewnątrz "koła".
Nie wiadomo czy przystanek był zawsze w tym miejscu co obecnie. Być może po wybudowaniu pętli jego miejsce nie uległo zmianie, a tramwaje ustawiały się na torze w jezdni przed poczekalnią (tak jak dawniej na mijance).
Linię do Zgierza obsługiwały przeważnie składy dwuwagonowe (w latach 50. XX w. również trzywagonowe). Od 1973 r. linię 45, jako pierwszą podmiejską, zaczęły obsługiwać też wagony przegubowe.
W czerwcu 1984 r. zlikwidowano wysłużoną, drewnianą poczekalnię. Po rozbiórce została ona złożona w zajezdni Brus. Po wielu latach odbudowano ją i ustawiono w Skansenie Łódzkiej Architektury Drewnianej, znajdującym się przy Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi.
W dniu 13 sierpnia 2007 r. rozpoczęto wymianę nawierzchni i torowiska na ul. 1 Maja oraz na pl. Kilińskiego w Zgierzu. Tramwajowe połączenie Łodzi ze Zgierzem przywrócono 23 kwietnia 2008 r. Aktualnie na pętli trasę kończą tramwaje linii 16.

 
Nazwa krańcówki Zgierz (pl. Kilińskiego)
Rodzaj pętla prawostronna
Początek eksploatacji 1944
Koniec eksploatacji czynna
Linie od 1944 "Łódź - Zgierz" (1945 - 01.01.1956)
11   (01.02.2004 - 01.07.2008)
11A (01.02.2004 - 01.07.2008)
16   (od 01.07.2008)
41   (1944 - 1945?)
45   (01.01.1956 - 01.02.2004)
101 (01.04.1985 - 01.02.2001)
 


Rysunek orientacyjny układu torów pętli na pl. Kilińskiego w Zgierzu od 1944 r.

 

"Głos Robotniczy" - 6.05.1983 r.

 

"Głos Robotniczy" - 18/19.02.1984 r.

 

Drewniana poczekalnia na pl. Kilińskiego
została rozebrana w 1984 r.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź

803N - 926 na linii 45.
Pętla na pl. Kilińskiego w Zgierzu.
Foto: Zbigniew Szafrański; 06.1980 r.

   

803N - 10 na linii 45.
Pętla na pl. Kilińskiego w Zgierzu.
Foto: Michał Poźniczek; 02.05.1996 r.

Skład historycznych wagonów 5N - 100 + 5ND - 504.
Pętla na pl. Kilińskiego w Zgierzu.
Foto: Wojciech Dębski; 27.01.2001 r.

   

805Na - 3634 + 805Na - 3633 na linii 11 wyjeżdża z pętli
na pl. Kilińskiego w Zgierzu.

Foto:
Wojciech Dębski; 29.03.2007 r.

805Na - 3624 + 805Na - 3625 na linii 11.
Pętla na pl. Kilińskiego w Zgierzu po remoncie.
Foto:
Wojciech Dębski; 01.05.2008 r.

   

805Na - 2812 + 805Na - 2813 na linii 16.
Pętla na pl. Kilińskiego w Zgierzu.
Foto:
Wojciech Dębski; 17.04.2015 r.

805Na - 2902 + 805Na - 2903 na linii 16 wjeżdża na pętlę.
Plac Kilińskiego w Zgierzu.
Foto:
Wojciech Dębski; 17.04.2015 r.

 

Krańcówki tramwajowe
Strona główna

 

Strona utworzona 20.05.2016
 

© Wojciech Dębski
 Rozpowszechnianie oraz publikacja materiałów zawartych na tej stronie wyłącznie za zgodą autora.