Łódzkie tramwaje i autobusy

Krańcówki tramwajowe
Strona główna

Krańcówka tramwajowa na pl. Kilińskiego w Zgierzu

 
Krańcówka Zgierz w latach 1901 - 1920
 
Krańcówka na Nowym Rynku (obecnie pl. Kilińskiego) w Zgierzu. Wagon silnikowy U104 tuż przed podjazdem do spięcia z doczepą GE - 104. Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; ok. 1912 r.
 
Nazwa krańcówki: Zgierz
Rodzaj: mijanka
Początek eksploatacji:
19 stycznia 1901 r.
Koniec eksploatacji:
1920?
Linie: "
Łódź - Zgierz" (1901 - 1920)
 

Linię tramwajową z Łodzi do Zgierza uruchomiono 19 stycznia 1901 roku. Pierwotnie trasa miała kończyć się na Rynku Staromiejskim, przed budynkiem Magistratu. Ostatecznie akcjonariusze tramwajów podmiejskich nie doszli do porozumienia z władzami Zgierza i projektu nie zrealizowano.
Trasę w Zgierzu zakończono na Nowym Rynku (obecnie pl. Kilińskiego), który pełnił wówczas rolę placu targowego. Mijankę ułożono w środkowej części rynku. Sieć trakcyjną dla rolkowych odbieraków prądu podwieszono do stalowych słupów. Na przystanku wybudowano drewnianą poczekalnię (dokładna data budowy jest nieznana).

Manewry wagonów mogły odbywać się na dwa sposoby. Po przyjeździe z Łodzi tramwaj wjeżdżał na prawy tor mijanki. Po wysadzeniu pasażerów wagon silnikowy omijał doczepę i podjeżdżał do niej z drugiej strony. Motorniczy lub konduktor dokonywał również zmiany kierunku odbieraka prądu lub, jak to miało miejsce w przypadku wozów U104, opuszczał pierwszy i podnosił drugi pałąk. Po spięciu skład cofał się na pojedynczy tor, a następnie podjeżdżał na przystanek dla wsiadających.
Manewrowanie mogło odbywać się też w nieco inny sposób, co sugeruje powyższe zdjęcie. Tramwaj po przyjeździe z Łodzi wjeżdżał najpierw na tor lewy, znajdujący się bezpośrednio obok przystanku dla wsiadających. Pozostawioną na tym torze doczepę wagon silnikowy omijał i podjeżdżał do niej z drugiej strony. Manewr ten był nieco mniej skomplikowany, ponieważ po spięciu skład od razu był gotowy do odjazdu w kierunku Łodzi.

Mijanka w pierwotnej formie istniała prawdopodobnie do 1920 roku. Wtedy Rynek Kilińskiego (zmiana nazwy w 1919 r.) został podzielony na cztery części. Na placu zlikwidowano istniejącą formę handlu, posadzono drzewa i urządzono zieleńce. Dotychczasową mijankę zastąpiła nowa, wybudowana tuż przed rynkiem.
 

 
Rysunek orientacyjny układu torów krańcówki na Nowym Rynku (pl. Kilińskiego) w Zgierzu, w latach 1901 - 1920.
 
Krańcówka Zgierz w latach 1920 - 1944

 

Krańcówka tramwajowa w Zgierzu na pl. Kilińskiego w latach 30. XX w. Na pojedynczym, ślepo zakończonym torze ustawiały się tramwaje, którymi podróżni odjeżdżali w kierunku Łodzi. Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego.
 
Nazwa krańcówki: Zgierz
Rodzaj: mijanka
Początek eksploatacji:
1920?
Koniec eksploatacji:
1944
Linie: "
Łódź - Zgierz" (1920 - 1940), 41 (1940 - 1944)
 

W 1920 roku Rynek Kilińskiego przebudowano, tworząc po środku skrzyżowanie ulic. Prawdopodobnie wtedy wybudowano nową mijankę w ulicy 1 Maja, a w obrębie rynku ułożono jedynie pojedynczy tor, który ślepo kończył się przed skrzyżowaniem.
Po przyjeździe z Łodzi tramwaj wjeżdżał na prawy lub lewy tor mijanki. Możliwe, że w różnym czasie wykorzystywano przed manewrami oba tory jako wjazdowe. Ulica 1 Maja była wówczas dość wąska i po wjeździe na prawy tor doczepa pozostawała na środku jezdni, ograniczając swobodę poruszania się innym użytkownikom ruchu. Po wjeździe na lewy tor mijanki doczepa zostawała przy krawędzi jezdni. Potwierdza to jedna z poniższych fotografii z czasów okupacji.
Po wysadzeniu pasażerów wagon silnikowy omijał doczepę i podjeżdżał do niej z drugiej strony. Motorniczy lub konduktor dokonywał również zmiany kierunku odbieraka prądu lub, jak to miało miejsce w przypadku wozów U104, opuszczał pierwszy i podnosił drugi pałąk (w drugiej połowie lat 20. XX w. wymieniono sieć trakcyjną, dostosowując ją do pantografów). Po spięciu skład cofał się na pojedynczy tor, gdzie znajdował się przystanek dla wsiadających.
W 1931 roku zmieniono nazwę na plac Kilińskiego. W 1944 roku mijankę zlikwidowano i zastąpiono pętlą.

 

Rysunek orientacyjny układu torów krańcówki na pl. Kilińskiego w Zgierzu, w latach 1920 - 1944.
 
 

Skład wagonów U104 ustawiony na przystanku dla wsiadających. Zgierz, pl. Kilińskiego.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego;
I poł. lat 20. XX w.
 

 

Skład Lilpopów LRL gotowy do odjazdu w kierunku Łodzi. Zgierz, pl. Kilińskiego.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; ok. 1943 r.


 

 

Lilpop LRL - 49 podczas manewrów na pl. Kilińskiego.
Foto: Walter Genewein, ze zbiorów MKM MPK-Łódź
23.05.1943 r.
 

 

Drewniana poczekalnia na pl. Kińskiego w Zgierzu.
Foto: Walter Genewein, ze zbiorów MKM MPK-Łódź
23.05.1943 r.
 

Krańcówka Zgierz w latach 1944 - 2018
 
803N - 29 na linii 45. Krańcówka na pl. Kilińskiego w Zgierzu. Foto: Tomasz Flaga; 1.07.2000 r.
 
Nazwa krańcówki: Zgierz
Rodzaj: pętla prawostronna
Początek eksploatacji:
1944
Koniec eksploatacji:
4 lutego 2018 r.
Linie: "
Łódź - Zgierz" (1945 - 1955), 11 i 11A (2004 - 2008), 16 (2008 - 2017), 41 (1944 - 1945?), 45 (1956 - 2004, 2017 - 2018), 101 (1985 - 2001)
 

W 1944 roku w południowo-zachodnim kwartale placu Kilińskiego (Horst-Wessel-Platz) Niemcy zbudowali jednotorową pętlę. Zastąpiła ona dotychczasową mijankę. Była to pierwsza tego typu krańcówka (nie licząc Bałuckiego Rynku w Łodzi) na liniach podmiejskich.
Krańcówka do końca eksploatacji zachowała swój pierwotny układ toru. W całej łódzkiej aglomeracji była jedną z ostatnich tramwajowych pętli prawostronnych (wagony poruszały się na niej zgodnie ze wskazówkami zegara) i jedyną, na której wymiany pasażerów dokonywano wewnątrz "koła".
Nie wiadomo czy przystanek był zawsze w tym miejscu co obecnie. Być może po wybudowaniu pętli jego miejsce nie uległo zmianie, a tramwaje ustawiały się na torze w jezdni przed poczekalnią (tak jak dawniej na mijance).
Linię do Zgierza obsługiwały przeważnie składy dwuwagonowe (w latach 50. XX w. również trzywagonowe). Od 1973 roku linię 45, jako pierwszą podmiejską, zaczęły obsługiwać też wagony przegubowe.
W czerwcu 1984 roku zlikwidowano wysłużoną, drewnianą poczekalnię. Po rozbiórce została ona złożona w zajezdni Brus. Po wielu latach odbudowano ją i ustawiono w Skansenie Łódzkiej Architektury Drewnianej, znajdującym się przy Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi.

W dniu 13 sierpnia 2007 roku rozpoczęto wymianę nawierzchni i torowiska na ulicy 1 Maja oraz na placu Kilińskiego w Zgierzu. Tramwajowe połączenie Łodzi ze Zgierzem przywrócono 23 kwietnia 2008 roku.
Po reformie komunikacyjnej 2 kwietnia 2017 roku tramwaje kursujące do Zgierza ponownie oznaczono numerem 45. Nie pojeździły one jednak zbyt długo. Z powodu złego stanu infrastruktury na odcinku Łódź Helenówek - Zgierz Kurak w dniu 4 lutego 2018 roku zawieszono ruch tramwajów w całym Zgierzu. Kilka tygodni po likwidacji zdemontowano sieć trakcyjną na pętli. Torowisko jest zachowane.
 

Rysunek orientacyjny układu torów pętli na pl. Kilińskiego w Zgierzu w latach 1944 - 2018
 
Źródło - "Głos Robotniczy" - 6.05.1983 r.
 
Źródło - "Głos Robotniczy" - 18/19.02.1984 r.
 
 

803N - 926 na linii 45.
Zgierz, krańcówka na pl. Kilińskiego.
Foto: Zbigniew Szafrański; 06.1980 r.

 

 

Drewnianą poczekalnię na pl. Kilińskiego w Zgierzu
rozebrano w 1984 r.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź

 

 

803N - 10 na linii 45.
Zgierz, krańcówka na pl. Kilińskiego.
Foto: Michał Poźniczek; 02.05.1996 r.
 

 

Historyczny skład 5N - 100 + 5ND - 504.
Zgierz, krańcówka na pl. Kilińskiego.
Foto: Wojciech Dębski; 27.01.2001 r.
 

 

Skład 805Na - 3634 + 3633 na linii 11 wyjeżdża z krańcówki na pl. Kilińskiego w Zgierzu.
Foto: Wojciech Dębski; 29.03.2007 r.
 

 

Skład 805Na - 3624 + 3625 na linii 11.
Zgierz, krańcówka na pl. Kilińskiego po remoncie.
Foto: Wojciech Dębski; 01.05.2008 r.
 

 

Skład 805Na - 2812 + 2813 na linii 16.
Zgierz, krańcówka na pl. Kilińskiego.
Foto: Wojciech Dębski; 17.04.2015 r.

 

 

Skład 805Na - 2902 + 2903 na linii 16.
Zgierz, krańcówka na pl. Kilińskiego.
Foto: Wojciech Dębski; 17.04.2015 r.

 

   

Jeden z ostatnich tramwajów na krańcówce w Zgierzu.
Skład 805Na - 1616 + 1617 na linii 45.
Foto: Wojciech Dębski; 3.02.2018 r.

 

 

 

Krańcówki tramwajowe
Strona główna

 

Strona utworzona 20.05.2016

©
Wojciech Dębski
 Rozpowszechnianie oraz publikacja materiałów zawartych na tej stronie wyłącznie za zgodą autora.