Łódzkie tramwaje i autobusy

Krańcówki tramwajowe
 Strona główna

Krańcówka tramwajowa - Północna

 

Pętla "Północna" w czasach swojej świetności, w połowie lat 60. XX w. Od lewej Lilpop LRL - 1047 na linii 46, 2N2 - 402 na linii 26 bis
oraz doczepa 5ND - 562 w składzie tramwaju linii 26. W głębi wagony 5N na linii 45. Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; ok. 1965 r.

 

Pętla przy ul. Północnej jest jedną z najbardziej znanych i rozpoznawalnych łódzkich krańcówek. Wybudowano ją w 1951 r., a poczekalnię ukończono dwa lata później. Przed laty nazywana była stacją lub dworcem. Życie w tym miejscu intensywnie tętniło. Swoje trasy kończyły tu i rozpoczynały tramwaje linii podmiejskich, a w latach 60. XX w. również miejskich linii 26 i 26 bis. Przez pół wieku pętla była ważnym węzłem komunikacyjnym, jednak czasy świetności ma już za sobą. Na początku nowego stulecia linie podmiejskie przeniesiono na inne krańcówki. W 2004 r. ruch liniowy na pętli "Północna" zawieszono. Od tej pory wykorzystywana jest okazjonalnie.

 

Nazwa krańcówki Północna
Rodzaj pętla lewostronna
Początek eksploatacji 22 lipca 1951 r. (czynna)
Linie w latach 1951 - 2004 26, 26 bis, 43, 43 bis, 44, 45, 46, 46 bis, 101. W latach 1951 - 1955 tramwaje linii konstantynowskiej, lutomierskiej, aleksandrowskiej, zgierskiej i ozorkowskiej nie były oznaczone numerami z zakresu 43 - 46.
 

Plan z układem torów na pętli przy ul. Północnej.

 

Kalendarium

29 stycznia 1950
W "Dzienniku Łódzkim" ukazała się informacja na temat nowej lokalizacji pętli dla tramwajów podmiejskich.
Przed gmachem Urzędu Wojewódzkiego miała powstać pętlica dla tramwajów podmiejskich, przybywających z północnych okolic Łodzi. Projekt ten jednak upadł. Przy głębszych rozważaniach uznano punkt ten za nieodpowiedni do budowania pętlicy, z racji zbyt małej przestrzeni i stosunkowo wąskiego wylotu na ul. Staromiejską.
Ostatnio Wydz. Komunikacji w porozumieniu z Dyrekcją Tramwajów Miejskich w Łodzi oraz Wydz. Plantacji zdecydował stworzyć pętlicę tramwajową przy zbiegu ulic: Północnej i Franciszkańskiej (...) Obecnie teren ten jest oczyszczany z gruzów oraz niwelowany przez robotników Wydz. Plantacji, zatrudnianych przez Zarząd Miejski w ramach robót inwestycyjnych.
Rozległy plac, zamknięty ulicami: Staromiejską, Północną, Franciszkańską i Nad Łódką stanie się parkiem staromiejskiej dzielnicy Łodzi. Tuż obok, lub w samym parku będzie zbudowana pętlica tramwajowa. Wykonanie jej przewiduje się w roku bieżącym.
 
22 lipca 1951
Oddano do użytku pętlę przy ul. Północnej. Początkowo bez przystanków i poczekalni. Przystanek dla wysiadających znajdował się przy zbiegu ul. Ogrodowej i Nowomiejskiej. Przystanek dla wsiadających na ul. Północnej przy Nowomiejskiej.
Do nowej pętli skierowano linie podmiejskie: lutomierską, zgierską, ozorkowską.

 
10 października 1951
Po wybudowaniu węzła Zachodnia/Limanowskiego do pętli skierowano linię aleksandrowską.
 
1952/1953
W latach 1952 i 1953 budowano na pętli poczekalnię. Wielokrotnie przesuwano termin jej ostatecznego ukończenia. Budowę prowadziło Miejskie Przedsiębiorstwo Robót Budowlanych nr 3. Oto relacja kierownika budowy zamieszczona w "Dzienniku Łódzkim" z dnia 11 lipca 1952 r.
(...) Stawiamy tutaj budynek długości 140 m wygięty w kształcie litery S, pokryty betonowym dachem dwuspadowym szerokości 13 m. Na krańcach budynku mieścić się będą dwie stacje: jedna dla tramwajów podmiejskich, druga dla miejskich. Środek budowy tworzyć będzie efektowny podcień, podtrzymywany filarami. W budynku mieścić się będzie stacji Opieki nad Matką i Dzieckiem, punkt sanitarny, gabinet dla dyżurnego ruchu i kontrolerów oraz kiosk "Ruchu". Teren otaczający stację pokryje zieleń. Za stacją rozciągną się tereny drugiej części parku Staromiejskiego, gdzie na ławeczkach w dni pogodne pasażerowie będą mogli oczekiwać na przyjazd tramwajów. Nie zapomniano również o dzieciach, dla których powstaną trzy ogródki jordanowskie z piaskownicami i zjeżdżalniami. W tej chwili trwają intensywne prace nad betonowaniem dachu (...)
 

"Głos Robotniczy" - 26.02.1953 r.

"Łódzki Express Ilustrowany" - 2.10.1953 r.

 
22 lipca 1953
Oddano do użytku nie w pełni wykończoną poczekalnię oraz przeniesiono w obręb pętli przystanki dla wysiadających i wsiadających.
 
1 stycznia 1956
Linie podmiejskie kończące trasę na Północnej oznaczono numerami: 43, 44, 45, 46.
 
1956
Na pętli nakręcono kilka scen do filmu "Koniec nocy". Wziął w nich udział wagon 2N2 - 231 na linia 45.
 
9 lipca 1958
Wycofano linię 44. Na pętli trasę kończyły linie: 43, 45, 46.
 
1 grudnia 1959
Skierowano linię 43 bis. Na pętli trasę kończyły linie: 43, 43 bis, 45, 46.
 
21 lipca 1961
Skierowano nową linię 26. Na pętli trasę kończyły linie: 26, 43, 43 bis, 45, 46.
 
listopad 1961
Do pętli przestały kursować doczepy wyprodukowane przed I wojną światową. Wśród nich ostatnie wagony z odkrytymi pomostami.
 

Poczekalnia i skład wagonów Lilpop LRL jako linia 46. Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; ok. 1965 r.

 
25 maja 1964
Skierowano nową linię 26 bis. Na pętli trasę kończyły linie: 26, 26 bis, 43, 43 bis, 45, 46.
 
31 maja 1964
Skierowano nową linię 46 bis. Na pętli trasę kończyły linie: 26, 26 bis, 43, 43 bis, 45, 46, 46 bis.
 
25 maja 1965
Wycofano linię 46 bis. Na pętli trasę kończyły linie: 26, 26 bis, 43, 43 bis, 45, 46.
 
16 grudnia 1965
Skierowano linię 44. Na pętli trasę kończyły linie: 26, 26 bis, 43, 43 bis, 44, 45, 46. Był to szczytowy moment pod względem ilości linii i taboru jaki przewijał się przez pętlę.
 
20 grudnia 1965
Wycofano linię 26 bis. Na pętli trasę kończyły linie: 26, 43, 43 bis, 44, 45, 46.
 

W latach 60 i 70. XX w., poza godz. szczytu odstawiano
na pętli doczepy. Na zdjęciu  5ND - 780 z linii 43.
Foto: Sigurd Hilkenbach; 25.08.1971 r.
Ze zbiorów Łukasza Stefańczyka.

Skład 5N - 100 + 5ND - 875 na linii 44.
Foto: Sigurd Hilkenbach; 25.08.1971 r.
Ze zbiorów Łukasza Stefańczyka.
 

   
3 maja 1971
Wycofano linię 26. Na pętli trasę kończyły linie: 43, 43 bis, 44, 45, 46.
 
1971
Do pętli przestały kursować ostatnie wagony produkcji przedwojennej. Były to czteroosiowe Lilpopy LRL z 1928 r., eksploatowane na linii 46.
 
1973
Pod koniec roku do pętli zaczęły kursować na linii 45 pierwsze wagony przegubowe typu 803N.
 
1975
Dokonano wymiany torowiska. Wyburzono ostatnią kamienicę stojącą w bezpośrednim sąsiedztwie pętli.
 

5N - 124 + 5ND awaryjnie na linii 21 opuszcza pętlę.
Foto: Olle S. Nevenius; 06.1980 r.

5N - 57 + 5ND - 867 na linia 46 po przyjeździe z Ozorkowa.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; 1984 lub 1985 r.

 
17 kwietnia 1983
Ostatni dzień obsługi konduktorskiej na linii 46. To także ostatni dzień eksploatacji potrójnych składów złożonych z dwukierunkowych wagonów typu 5N z ręcznie otwieranymi drzwiami.
 
1 kwietnia 1985
Skierowano nocną linię 101. Na pętli trasę kończyły linie: 43, 43 bis, 44, 45, 46, 101.
 
1987
Częściowa wymiana torowiska.
 
27 października 1991
Ostatni dzień kursowania do pętli wagonów dwuosiowych starego typu. Jako jedyny jeździł w tym dniu skład 5N - 4094 + 5ND - 4778 na linii 43 bis.
 
1 kwietnia 1992
Wycofano linię 44 (likwidacja). Na pętli trasę kończyły linie: 43, 43 bis, 45, 46, 101.
 

Parada wagonów historycznych na pętli Północna.
Od lewej: Lilpop III - 153, Lilpop II - 10, Herbrand GE58 - 1.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1992 r.

Od 1 listopada 1993 r. obsługę linii 45 i 46 przejęła spółka
MKT. 803N - 15 w obsłudze linii 45 i 803N - 13 na linii 46.
Foto: Wojciech Dębski; 26.02.1995 r.

   

Od 1 kwietnia 1994 r. obsługę linii 43 i 43 bis przejęła
spółka TP. 803N - 11 jako linia 43 bis na pętli Północna.
Foto: Wojciech Dębski; 06.1994 r.

Parada wagonów historycznych z okazji 110-lecia
Komunikacji Miejskiej w Łodzi.
Foto: Wojciech Dębski; 14.12.2008 r.

 
1 stycznia 2001
Wycofano linię 43 i 43 bis. Na pętli trasę kończyły linie: 45, 46, 101
 
1 lutego 2001
Wycofano linię nocną 101 (likwidacja). Na pętli trasę kończyły linie: 45, 46.
 
1 lutego 2004
Wycofano linie 45 (likwidacja) i 46. Od tej pory do chwili obecnej pętla pełni rolę technicznej.
 

Wystawa fotograficzna na pętli przy ul. Północnej. Foto: Bartosz Stępień; 16.05.2008 r.

 

Krańcówki tramwajowe
 Strona główna

 

Strona utworzona 10.06.2009
 

© Wojciech Dębski
 Rozpowszechnianie oraz publikacja materiałów zawartych na tej stronie wyłącznie za zgodą autora.