Łódzkie tramwaje i autobusy

Krańcówki tramwajowe
Strona główna

Krańcówki tramwajowe w Aleksandowie Łódzkim

 
Krańcówka w formie mijanki (1)

 

Pierwsza krańcówka tramwajowa w Aleksandrowie Łódzkim na rynku. Wagon GE58 "Berlinka". W tle kościół św. Rafała i Michała Archaniołów.
Zdjęcie wykonano prawdopodobnie w dniu otwarcia linii
 

Komunikację tramwajową z Łodzi do Aleksandrowa Łódzkiego uruchomiono 25 lutego 1910 r. Pierwszą krańcówkę w Aleksandrowie zlokalizowano na rynku (obecnie pl. Kościuszki). Mijanka zaczynała się na wysokości dzisiejszego skrzyżowania ulic Wojska Polskiego i 11 Listopada, a kończyła na wysokości obecnego Urzędu Miejskiego. Dalej w kierunku zachodnim znajdował się jeszcze kilkudziesięciometrowy pojedynczy tor. Sieć trakcyjna była przystosowana do rolkowych odbieraków prądu i podwieszona do drewnianych słupów. Przez kilkanaście lat tramwajarze oprócz przepinania wagonów musieli również obracać odbieraki zgodnie z kierunkiem jazdy. Dopiero w drugiej połowie lat 20. XX w. w tramwajach podmiejskich zastosowano uniwersalne pantografy, a nową sieć typu płaskiego podwieszono do słupów stalowo-kratownicowych.
Nieznane są długości torów pierwszej aleksandrowskiej krańcówki. Nie wiadomo też dokładnie kiedy została przeniesiona spod Urzędu Miasta na plac obok jezdni. Nastąpiło to prawdopodobnie po 1930 r. i  nie później niż w 1943 r.

 
Nazwa krańcówki Aleksandrów
Rodzaj mijanka
Początek eksploatacji 25 lutego 1910 r.
Koniec eksploatacji między 1930 a 1943
Linie w latach 1910 - 1943 "Łódż - Aleksandrów"
 
Rysunek orientacyjny z układem torów pierwszej krańcówki w Aleksandrowie Łódzkim.
 
 

GE58 "Berlinka"- 5 podczas manewrów na krańcówce.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź, koniec lat 20. XX w.?

 
 
Krańcówka w formie mijanki (2)
 
Krańcówka na pl. Kościuszki w Aleksandrowie Łódzkim. Foto: Zbigniew Szafrański; 07.1981 r.
 

Nową mijankę przeniesiono na plac obok jezdni. Usprawniono w ten sposób ruch kołowy w rejonie skrzyżowania oraz zwiększono bezpieczeństwo tramwajarzy przepinających wagony. Dokładna data jej budowy jest nieznana. Na pewno funkcjonowała już w 1943 r., co pokazuje archiwalny film Aleksandrów Łódzki 1943. Na filmie widać m.in. układ torów, wagon silnikowy GE58 "Berlinka" oraz odstawione doczepy GE.
Mijanka przetrwała w niezmienionej formie do 1981 r. Zmieniała się natomiast długość pojedynczego toru za nią. Prawdopodobnie przez kilkanaście lat po wojnie tor skręcający za mijanką w kierunku północnym pełnił również rolę bocznicy. Wedle wspomnień starszych mieszkańców Aleksandrowa dowożono tam np. węgiel na specjalnych platformach towarowych. Nie wiadomo jednak jaka była długość toru i do kiedy pełnił on rolę takiej bocznicy. Na planach MPK z 1967 r. nie wykazano bocznicy, a długość wynosiła 25 m. W późniejszym czasie powierzchnia użytkowa toru prawdopodobnie znów uległa zmianie, ponieważ w latach 1973 - 1977 na linii 44 kursowały również składy trzywagonowe, liczące ponad 30 metrów długości.
W 1974 r. obok krańcówki wybudowano kompleks parterowych budynków. W jednym z nich oddano do użytku punkt sprzedaży biletów oraz pomieszczenie dla pracownika spinającego wagony. Od 9 sierpnia do 2 września 1974 r. dokonano całkowitej wymiany torowiska na pl. Kościuszki. W tym czasie tramwaje manewrowały na mijance przy ul. Kraszewskiego. Po zakończeniu remontu nawierzchnię placu pokryto asfaltem.
Od 1 sierpnia 1977 r. zlikwidowano składy trzywagonowe i obsługę konduktorską. Latem 1981 r. za mijanką rozpoczęto budowę nowej pętli. W tym czasie ruch na krańcówce odbywał się normalnie. Dwukierunkowe tramwaje manewrowały do 20 lipca 1981 r. Dzień później oddano do użytku pętlę.

 
Nazwa krańcówki Aleksandrów
Rodzaj mijanka
Początek eksploatacji między 1930? a 1943
Koniec eksploatacji 21 lipca 1981
Linie w latach 1943 - 1981 "Łódż - Aleksandrów" (od 01.01.1956 nr 44)
 
Rysunek orientacyjny z układem torów drugiej krańcówki w Aleksandrowie Łódzkim. Długości torów na podstawie danych z 1967 r.
 

Skład 5N - 109 + 5ND tuż po przyjeździe z Łodzi. Plac na rok prze wymianą torowiska i nową asfaltową nawierzchnią.
Foto:
Hans Lehnhart.
Ze zbiorów Dariusz Walczaka; 19.09.1973 r.

5N - 122 + 5ND - 809 w trakcie manewrów na mijance.
W głębi widać prace przy budowie pętli.

Foto: Zbigniew Szafrański; 07.1981 r.

   

 

5N - 32 + 5ND po zakończeniu manewrów na krańcówce.
Skład gotowy do odjazdu w kierunku Łodzi.
Foto: Jiří Boháček; 1981 r.

 

   

Krańcówka w formie pętli

 

5N - 59 + 5ND na pętli w Aleksandrowie Łódzkim. Foto: Zbigniew Szafrański; 10.10.1982 r.
 

 

Pętlę na pl. Kościuszki oddano do eksploatacji 21 lipca 1981 r. Przystanki i punkt dyspozytorski nie uległy zmianie. Zlikwidowano natomiast etat dla pracownika spinającego wagony.
Nowe tory ułożono po zachodniej stronie placu za mijanką, która dla potrzeb pętli została w końcowej części przebudowana. Za mijanką tor skręcał do parku, a następnie przecinał jezdnię i biegł po jej zachodniej stronie (częściowo w zatoce). Nawierzchnia ówczesnej jezdni wyłożona była betonową trylinką. W końcowej fazie tor ponownie łączył się z dotychczasową mijanką. Dzięki wybudowaniu torowego łącznika, tzw. "esa", na pętli była możliwość ominięcia np. uszkodzonego składu bez konieczności cofania.
Pętla funkcjonowała niespełna 10 lat. Do marca 1989 r. linię 44 obsługiwały zmodernizowane składy 5N + 5ND oraz przegubowce 803N. W drugiej połowie lat 80. sporadycznie pojawiały się również składy 805Na. Przez ostatnie dwa lata linię obsługiwały niemal wyłącznie wagony 803N. W niedzielę wielkanocną 31 marca 1991 r. tramwaje po raz ostatni jeździły do Aleksandrowa Łódzkiego.

 
Nazwa krańcówki Aleksandrów
Rodzaj pętla lewostronna
Początek eksploatacji 21 lipca 1981 r.
Koniec eksploatacji 1 kwietnia 1991 r.
Linie w latach 1981- 1991 44 (21.07.1981 - 1.04.1991)
 


Rysunek orientacyjny układu torów pętli na pl. Kościuszki w Aleksandrowie Łódzkim.

 

 

803N - 5166 na pętli w Aleksandrowie Łódzkim.
Foto:
Hans Lehnhart. Ze zbiorów Dariusza Walczaka; 1990 r.

 

   

Ostateczna decyzja o likwidacji pętli zapadła w 1995 r. W pierwszej kolejności zdemontowano przewód jezdny sieci trakcyjnej. Następnie zalano asfaltem torowisko na skrzyżowaniu ul. Wojska Polskiego i 11 Listopada oraz w zachodniej jezdni na pl. Kościuszki. Tory w parku stopniowo zarosły trawą, a ich fragmenty widoczne były tylko a alejkach. W 2008 r. zakończono modernizację pl. Kościuszki. Zdemontowano wówczas resztę słupów po sieci trakcyjnej oraz większość torowiska. Pozostawiono jedynie fragment pętli w parku. Tor obłożono betonową kostką. Dzięki jego ekspozycji pamięć o tramwaju w Aleksandrowie wciąż jest żywa.

 

Krzyżaki torowe w rozjazdach na pętli. Foto: Wojciech Dębski; 17.08.1997 r.

   

Nieczynny wjazd i wyjazd z pętli na pl. Kościuszki.
Foto:
Wojciech Dębski; 10.1995 r.

Fragment pętli i dawnej mijanki na pl. Kościuszki.
Foto:
Wojciech Dębski; 17.08.1997 r.

   

Zarośnięte torowisko i słupy sieci trakcyjnej na nieczynnej pętli w parku na pl. Kościuszki.
Foto:
Wojciech Dębski; 17.08.1997 r.

Fragment nieczynnej pętli na pl. Kosciuszki.
Widok w kierunku zachodnim.
Foto:
Wojciech Dębski; 25.05.2005 r.

   

Podczas modernizacji pl. Kościuszki zdemontowano fragment toru, który ocalał pod warstwą asfaltu.
Foto:
Wojciech Dębski; 18.01.2008 r.

Podczas modernizacji pl. Kościuszki zdemontowano fragment toru, który ocalał pod warstwą asfaltu.
Foto:
Wojciech Dębski; 18.01.2008 r.

   

Fragment parku na pl. Kościuszki z wyeksponowanym torem dawnej pętli tramwajowej.
Foto:
Wojciech Dębski; 23.04.2008 r.

Fragment parku na pl. Kościuszki z wyeksponowanym torem dawnej pętli tramwajowej.
Foto:
Wojciech Dębski; 23.04.2008 r.

   

 

Plac Kościuszki po przebudowie z restauracją "Herbrand".
Foto:
Wojciech Dębski; 27.08.2008 r.

 

 

Krańcówki tramwajowe
Strona główna

 

Strona utworzona 31.03.2016
 

© Wojciech Dębski
 Rozpowszechnianie oraz publikacja materiałów zawartych na tej stronie wyłącznie za zgodą autora.