Łódzkie tramwaje i autobusy

Kolekcje
Strona główna

Komunikacja miejska na pocztówce

 

 

Galeria pocztówek

Ulice, aleje

Gdańska (do 1918 r. Długa)
Legionów (do 1928 r. Konstantynowska, 1928-1946 11 listopada, 1946-1994 Obrońców Stalingradu)

Narutowicza (przed 1930 r. Dzielna)
Piotrkowska - od pl. Wolności do Zielonej/Narutowicza
Piotrkowska - od Zielonej/Narutowicza do pl. Niepodległości
Północna
Struga (do 1946 r. Andrzeja)
Tuwima (do 1945, 1947-1954 Przejazd, 1945-1947 Daszyńskiego)
Zgierska

 

Place, dworce

Dworzec Fabryczny
Dworzec Kaliski
Plac Wolności (do 1918 Nowy Rynek)
Plac Reymonta (do 1926 Górny Rynek)

 

Inne miasta

Pabianice
 

Kartki pocztowe zrodziła potrzeba taniej i szybkiej komunikacji. Natychmiast stały się konkurencyjne dla tradycyjnych listów, choć ich otwarta forma, gdzie każdy mógł przeczytać treść korespondencji, wzbudzała początkowo pewne kontrowersje. Dla zwiększenia ich popularności i atrakcyjności, wydawnictwa zaczęły zaopatrywać je w obrazki. Od tej pory ilustrowane kartoniki, oprócz przekazywanych treści, stały się dla wielu także formą pamiątki, czy przedmiotem kolekcjonerstwa.
Historia kartki pocztowej jest powszechnie znana, wciąż jednak pozostają kwestie sporne, jak choćby różnice w poglądach, kogo faktycznie uznać za jej wynalazcę lub kiedy i gdzie powstała pierwsza karta ilustrowana.

 

W 1865 r. dr Henrich von Stephan zgłosił projekt listu odkrytego - bez użycia koperty. Władze niemieckie pomysł odrzuciły. Podobny projekt zrealizowała w dniu 1.10.1869 r. poczta Austro-Węgier, wprowadzając w życie kartę korespondencyjną ("Correspondenz-Karte"). Za jej pomysłodawcę uznano prof. Emmanuela Herrmanna.Zdjęcie obok przedstawia wygląd takiej kartki z początku lat 70. XIX w. Strona wierzchnia "recto" przeznaczona była na adres, znaczek i stempel. Druga strona "verso" była czysta i przeznaczona na korespondencję. Z czasem czystą stronę zaopatrzono w obrazek i to ją zaczęto traktować jako główną - "recto". Kartki w wersji polskiej, zaopatrzone były dodatkowo w polskie napisy - "Karta korespondencyjna" i "Adres".

 

Pierwsze ilustrowane kartki korespondencyjne (widokówki) pojawiły się prawdopodobnie  w 1870 r. Najstarsza znana polska widokówka datowana jest na 23.07.1873 r. i przedstawia widok Śnieżki. Początkowo kartki były jednobarwne, następnie dwu- i wielobarwne. Coraz bardziej bogato zdobione, często z kilkoma obrazkami, stały się pod koniec XIX w. bardzo popularne również w Polsce. Z uwagi na zamieszczane ilustracje, zmniejszyło się miejsce na korespondencję. Tylna strona wciąż przeznaczona była wyłącznie na adres, znaczek i stempel. Widokówki produkowano wówczas techniką litograficzną. Pierwsze ilustrowane kartki z widokami Łodzi pochodzą z ok. 1895 r., a ich wydawcą był C. W. Hartmann. Na zdjęciu obok "litografia" z końca XIX w.

 

Pod koniec XIX w. zaczęto wydawać również kartki pocztowe, wykorzystując technikę światłodruku, uzupełnianą retuszem. Technika ta pozwoliła utrwalać na widokówkach realne obrazy. W Łodzi jednym z pierwszych wydawców takich widokówek był znany wówczas fotograf  Bronisław Wilkoszewski. Pozostawił on po sobie wiele obrazów Łodzi z końca XIX. Również tramwaje kilkukrotnie były jednym z głównych motywów jego zdjęć. Fotografie Wilkoszewskiego wydawano na kartach pocztowych jeszcze wiele lat po jego śmierci.
Na zdjęciu obok widokówka wydana ok. 1901 r.
W 1900 r. na wystawie kart pocztowych w Warszawie ogłoszono konkurs na polską nazwę dla kartki pocztowej. Zwyciężyła nazwa "pocztówka" - propozycja samego Henryka Sienkiewicza.

 

W 1904 r. zmieniono dotychczasową formę pocztówki. Przyjęto wówczas podział, który utrzymuje się do chwili obecnej.  Strona główna została w całości przeznaczona na obrazek. Na odwrocie, po prawej stronie, wyznaczono miejsce na adres, znaczek i stempel, a po lewej na korespondencję.
Pojawienie się fotografii na pocztówce było prawdziwą rewolucją i przyczyniło się znacząco do ich masowej produkcji. Nie brakowało jednak słów krytyki. Znawcy sztuki zarzucali nowym pocztówkom brak elementów artystycznych. Dla podniesienia walorów estetycznych, zaczęto je koloryzować - takie lepiej się sprzedawały. Na zdjęciu obok koloryzowana pocztówka z okresu I wojny światowej.

 

W okresie międzywojennym zaczęły się pojawiać czarno-białe pocztówki, których zdjęcia poddawano bardzo małemu retuszowi lub wcale. W efekcie, na pierwszy rzut oka, wyglądały jak zwykłe zdjęcia. Pocztówki te, choć pozbawione elementów dekoracyjnych, również cieszą się wielkim uznaniem, a ich wartość ze względu na bardzo realne, zawierające wiele szczegółów obrazy, jest nieoceniona. Po wielu latach stały się bezcennym źródłem ikonograficznym dla wielu badaczy, zajmujących się historią danego regionu.
Na zdjęciu obok pocztówka zdjęciowa z okresu II wojny światowej.

 

Trudno oszacować ile pocztówek, na których widać łódzkie tramwaje oraz inne elementy infrastruktury, wydano do 1945 r. Z pewnością jest ich kilkaset - najwięcej tych z widokami ul. Piotrkowskiej, ale nie tylko. Dawniej swoją kartkę pocztową mógł wydać każdy. Oprócz oficjalnych wydawnictw istnieje także wiele pocztówek o niskim nakładzie i nieznanym wydawnictwie, których zdjęcia przedstawiają mniej popularne lub wręcz nietypowe miejsca i sytuacje.
 

Lista wydawców
"Akropol" Kraków, "Empire", Hartmann C. W. (Łódź), Hoffmann Heinrich (Poznań), J. M. T., Kanngiesser Hanns (Litzmannstadt), Keil E. (Pabianice), Lenga H. (Łódź), Liers Gustav (Berlin), Mix Paul (Litzmannstadt), Ostrowski A. J. (Łódź), "Pastelon", "Polonia" Kraków, RBŁ,  Richner M. L. (Łódź), Szapiro Wolf. (Łódź), Tyber A. J. (Łódź), Wilkoszewski Bronisław (Łódź), Voegels Karl (Berlin), Zatorski A. (Pabianice).

 

Kolekcje
Strona główna
 

Strona utworzona 26.11.2006
 

© Wojciech Dębski
 Rozpowszechnianie oraz publikacja materiałów zawartych na tej stronie wyłącznie za zgodą autora.