Łódzkie Tramwaje i Autobusy

.

INFORMACJE I CIEKAWOSTKI
STRONA GŁÓWNA  

.

Tramwaje na ulicy Czerwonej
w latach 1928 - 2008

    W dniu 27.01.1928 r. na 36 posiedzeniu Zarządu Spółki Kolei Elelektrycznej Łódzkiej (KEŁ) podjęto decyzję o budowie nowej trasy tramwajowej w ulicach: Czerwonej, Wólczańskiej i Kątnej (obecnie Wróblewskiego) do Proletariackiej. Wkrótce przystąpiono do budowy. Szyny na ul. Czerwonej ułożono w jezdni wybrukowanej polnym kamieniem. Na całym odcinku zastosowano sieć trakcyjną typu płaskiego. Na skrzyżowaniu ulic Piotrkowskiej i Czerwonej ułożono łuki w relacji północno - zachodniej. Tramwaje na nowej trasie ruszyły 16.11.1928 r. Linia 14 była pierwszą, która kursowała ul. Czerwoną. Około 1941 r. jej miejsce zajęła na długie lata "szóstka". W okresie okupacji nazwę ulicy Czerwona zmieniono na Rotgarnstrasse.
 

1
Opis:
Lokalizacja ul. Czerwonej na tramwajowym schemacie Łodzi.
Opracowanie i rysunek: Wojciech Dębski

2
Opis:
Rysunki orientacyjne z układami torów na ul. Czerwonej.
Opracowanie i rysunek: Wojciech Dębski

    Po wojnie, na skrzyżowaniu Piotrkowska/Czerwona, miało miejsce kilka groźnych wypadków, z których chyba najpoważniejszy wydarzył się w dniu 15.06.1946 r., kiedy to jadący w kierunku pl. Reymonta potrójny skład na linii 3, nie wyhamował przed rozjazdem w ul. Czerwoną. Wcześniej skręcił tam tramwaj linii 6. Jadąca - jak się okazało - bez hamulców i z dużą prędkością "trójka" wpadła na rozjazd. Wagon silnikowy wyskoczył na łuku z szyn i dopchnięty przez doczepy przewrócił się na bok. W wypadku zginęła jedna osoba, a 30 zostało rannych. W kolejnych latach rozjazd dozorowany był przez tzw. zwrotniczego. Jego zadaniem było prawidłowe nastawianie rozjazdu dla nadjeżdżającego tramwaju.

Poniżej, na zdjęciach 1, 2, 3 ul. Czerwona z torami tramwajowymi jeszcze bezpośrednio w jezdni.
 

3
Opis:
Prace torowe przy węźle Piotrkowska/Czerwona.
Foto: Ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 20.04.1943 r.

4
Opis:
Prace torowe przy węźle Piotrkowska/Czerwona.
Foto: Ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 20.04.1943 r.

   

4
Opis:
Herbrand jako linia 6 jedzie ul. Czerwoną w kierunku
ul. Piotrkowskiej.
Foto: Ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; ok. 1943 r.

5
Opis:
Zwrotniczy przy węźle torowym Piotrkowska/Czerwona.
Foto: T. Hermańczyk; lata 50. XX w.
 

    W 1970 r. tory przełożono na wydzielony pas po północnej stronie ulicy. Stare szyny z jezdni zdemontowano. Przebudowie uległy również oba łuki, które lekko złagodzono. Nowe torowisko ułożono na podkładach betonowych, z czego 325 m stanowiły szyny typu kolejowego, a 150 m szyny rowkowe, zastosowane na łukach. Rodzaj sieci trakcyjnej nie uległ zmianie.
   
W latach 70. dobudowano na skrzyżowaniu Piotrkowska/Czerwona łuki w relacji południowo - zachodniej. Układ ten pozostał do końca eksploatacji. W dniu 8.11.1982 r. zawieszono ruch na odcinku Wólczańska - Skargi, a tramwaje linii 20 skierowano do pl. Niepodległości m.in. ulicą Czerwoną. Przez ponad rok jeździły tam planowo dwie linie: 6 i 20. Od 20.11.1983 r. pozostała tylko "dwudziestka". Północno - zachodni łuk, mimo iż nie był później wykorzystywany liniowo, doczekał się w latach 80. wymiany szyn. W 2003 r. wyjęto rozjazdy na Piotrkowskiej, definitywnie wyłączając go z eksploatacji.
    Podczas redukcji linii, jaką przeprowadzono na przełomie wieków, zlikwidowano m. in. linię 20. Z uwagi na zły stan torów z dniem 1.01.2001 r. zawieszono planowy ruch na odcinku Czerwona - Wólczańska - Wróblewskiego, z zamiarem jego likwidacji. Jednak w latach 2001 - 2008 tramwaje wracały tam kilkukrotnie po zmianach tras i objazdach, spowodowanych remontami w innych częściach miasta. W 2005 r. kursowały tędy linie 11 i 11A. Od 12.07.2007 r. rozpoczęto prace torowe na ul. Piotrkowskiej - od Czerwonej w kierunku północnym. W związku z tym linie 2 i 3 skierowano objazdem przez opisywany odcinek.
Dalszy etap remontu torów w ul. Piotrkowskiej (odc. Czerwona - pl. Reymonta) wymusił kolejne zmiany w układzie komunikacyjnym. Dzień 10.02.2008 r. był ostatnim pełnym dniem eksploatacji tramwajów na odcinku Czerwona - Wólczańska - Wróblewskiego. Kilkanaście minut po północy, już 11 lutego, skład wagonów 805Na - 2275 + 2276 jako linia 2 przejechał tędy po raz ostatni. Chwilę później zdemontowano iglice w obu rozjazdach.
 

3
Opis:
Skład 805Na + 805Na - 2700 + 2701 jako linia 2
skręca z ul. Czerwonej w Piotrkowską.
Foto: Wojciech Dębski; 21.08.2007 r.

4
Opis:
Skład 805Na + 805Na - 2430 + 2431 na ul. Czerwonej.
Foto: Wojciech Dębski; 21.08.2007 r.
 

   

5
Opis:
Opis krzyżaka torowego na jednym z rozjazdów.
Foto: Wojciech Dębski; 21.08.2007 r.

6
Opis:
Opis jednej z krzyżownic.
Foto: Wojciech Dębski; 21.08.2007 r.

   

7
Opis:
805Na + 805Na - 1559 + 1562 jako linia 6 jedzie
ul. Piotrkowską obok odciętych łuków przy ul. Czerwonej.
Foto: Wojciech Dębski; 5.06.2005 r.

8
Opis:
Składy 805Na jako linie 2 i 3 na ul. Czerwonej.
Foto: Wojciech Dębski; 21.08.2007 r.
 

   

9
Opis:
Skład 805Na + 805Na - 3418 + 3419 jako linia 20
na ul. Czerwonej.
Foto: Wojciech Dębski; 31.12.2000 r.

10
Opis:
Skład 805Na + 805Na - 3637 + 3638 jako linia 11
podczas skrętu z ul. Czerwonej w Wólczańską.
Foto: Wojciech Dębski; 28.09.2005 r.

   

 

Opis: Ostatni tramwaj na ul. Czerwonej.
Skład 805Na + 805Na - 2275 + 2276 jako linia 2.
Foto: Łukasz Stefańczyk; 11.02.2008 r.

 

    Rankiem 11.02.2008 r. przystąpiono do wymiany torowiska na ul. Piotrkowskiej. Wyjęto rozjazdy i zlikwidowano sieć trakcyjną na skrzyżowaniu Piotrkowska/Czerwona. Kolejne prace remontowe w tym miejscu przeprowadzono w sierpniu, w związku z budową nowej nawierzchni na ul. Piotrkowskiej. Skrócono wówczas o kolejne metry nieczynne łuki.  Podczas obu remontów prawdziwą ciekawostką okazały się pozostałości, jakie przetrwały wiele lat pod warstwą asfaltu. Były to: skrzynka od rozjazdu (zobacz foto 15) oraz ślady po dawnych łukach, wybiegających bezpośrednio z jezdni ul. Czerwonej (zobacz foto 17).
   Obecnie tory na ul. Czerwonej wciąż leżą. Od 12.06.2010 r. nie ma wjazdu na nie także od strony ul. Wólczańskiej, gdzie ułożono asfaltową nawierzchnię, zalewając jednocześnie szyny tramwajowe.
 

13
Opis:
Rozjazdy na ul. Czerwonej tuż po wyjęciu z nich iglic.
W tle widać jeszcze połysk torów po przejeździe ostatniego tramwaju.
Foto: Wojciech Dębski; 11.02.2008 r.

14
Opis:
Wyeksploatowany do granic możliwości łuk torowy,
umożliwiający skręt z ul. Wólczańskiej w ul. Czerwoną.
Foto: Wojciech Dębski; 11.02.2008 r.

   

15
Opis:
Demontaż torowiska na ul. Piotrkowskiej i ocalała pod
warstwą asfaltu skrzynka po zlikwidowanym w 1970 r. rozjeździe.
Foto: Bartosz Stępień; 14.02.2008 r.

16
Opis:
Odcięte w 2008 i 2003 łuki z ul. Czerwonej w Piotrkowską.
Foto: Wojciech Dębski; 27.06.2008 r.
 

   

17
Opis:
Ślady po zlikwidowanych w 1970 r. torach,
skręcających z ul. Czerwonej w Piotrkowską.
Foto: Bartosz Stępień; 31.08.2008 r.

18
Opis:
Nieczynne torowisko na ul. Czerwonej przy ul. Wólczańskiej.
Foto: Wojciech Dębski; 18.06.2010 r.
 

   

Linie eksploatowane planowo na ul. Czerwonej.

nr linii uruchomienie likwidacja
6 1941?
01.12.1952
1.10.1952
20.11.1983
14 16.11.1928 1941?
15 01.10.1952 01.12.1952
20 08.11.1982 01.01.2001
Strona dodana 12.02.2008 r.

INFORMACJE I CIEKAWOSTKI
STRONA GŁÓWNA  

.

Opracowanie: Wojciech Dębski
©
Rozpowszechnianie oraz publikacja materiałów zawartych na tej stronie wyłącznie za zgodą autora.