Łódzkie tramwaje i autobusy
 Strona poświęcona historii komunikacji miejskiej w Łodzi i okolicach


TABOR AUTOBUSOWY
 STRONA GŁÓWNA
 

Ikarus 620
1960 - 1978
 

Ikarus 620 - 404 w zajezdni Helenówek. Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź, 1978 r.
 
Typ: Ikarus 620
Producent: Ikarus, Body & Coach Building Company, Hungary
Lata budowy dla Łodzi: 1959, 1964-1970
Ilość pojazdów w Łodzi: 258
Pierwszy przydział: MPK-Łódź (OWS Helenówek)
Ostatni przydział: MPK-Łódź (zajezdnia Helenówek)
Data wpisu pierwszego pojazdu: 1959
Data skreślenia ostatniego pojazdu: 31.12.1978

Długość: 9305 mm (inne źródło: 9350)
Szerokość: 2500 mm
Wysokość: 2940 mm (inne źródło: 2905)
Ciężar własny: 8150 kg

 PODWOZIE
Silnik: typ Csepel D-614, czterosuwowy, 6-cylindrowy, wysokoprężny, z komorą wstępną
Pojemność silnika: 8,275 dm3
Moc silnika: 145 KM
Skrzynia biegów: typ ATRA AS 65-4, 5-biegowa, zsynchronizowana
Zawieszenie przodu: oś sztywna z belką kutą o przekroju dwuteowym. Nacisk osi przedniej na jezdnię: 4775 kg.
Zawieszenie tyłu: tylny most z podwójną przekładnią główną, utworzoną przez: przekładnię stożkową przy mechanizmie różnicowym i przekładnie planetarne w piastach kół. Nacisk tylnej osi na jezdnię: 8375 kg.
Rozstaw osi: 5000 mm

 Układ kierowniczy: ślimak globoidalny z krążkiem podwójnym, system Marles. Przełożenie całkowite 1:29, średnica koła kierowniczego 550 mm.
 		 Układ hamulcowy: hamulec główny - dwuobwodowy, powietrzny, nadciśnieniowy.
hamulec postojowy - uruchamiany dźwignią ręczną, mechaniczny z urządzeniem wyrównawczym
Zbiornik paliwa: 170 l

NADWOZIE
Podłoga: drewniana, pokryta wykładziną gumową. W pierwszych modelach prawdopodobnie drewniane listwy.
Ogrzewanie: wnętrza - brak danych. Ogrzewanie kabiny za pomocą nagrzewnicy umieszczonej pod tablicą rozdzielczą przy fotelu dla pasażera.
Wentylacja: okna boczne oraz klapy w dachu. Wentylacja kabiny dzięki czołowym wlotom powietrza, małej klapie wentylacyjnej w dachu oraz opuszczanym szybom w drzwiach.
Stanowisko kierowcy: kabina oddzielona ścianką od przedziału pasażerskiego. Między fotelami kierowcy i pasażera silnik pod maską. Drzwi od strony kierowcy i pasażera. Fotel kierowcy z regulacją pionową i poziomą.
Siedzenia: fotele pojedyncze o konstrukcji ramowej. Poduszki siedzenia i oparcia pokryte skajem.

 Ilość miejsc siedzących: 20 + 2 w kabinie
Ilość miejsc stojących: 48
Drzwi: w prawej ścianie nadwozia, czteroskrzydłowe, łamane, obsługiwane automatycznie ze stanowiska kierowcy.
Liczba drzwi: 2
Układ drzwi: 0-4-4

Prędkość maksymalna: 61 km/h
Zużycie paliwa: 32 l/100 km

Ikarus 620 był ostatnim modelem firmy o konstrukcji ramowej. W latach 1959–1971 wyprodukowano 9 121 autobusów tego typu. W latach 60. i 70. XX wieku cieszyły się dużą popularnością w wielu krajach Europy Wschodniej. W Polsce najliczniej eksploatowano je w Katowicach, Łodzi, Warszawie oraz Częstochowie.

Pierwsze dwa egzemplarze sprowadzono do Łodzi kilka dni przed świętami Bożego Narodzenia 1959 r., natomiast kolejne osiem pojazdów dotarło jeszcze w tym samym roku. Ikarusy zostały wprowadzone do ruchu liniowego od 1.01.1960 r. Początkowo obsługiwały linie peryferyjne na Chojny, Stoki i do Łagiewnik. Serwisowano je w Oddziale Warsztatów Samochodowych przy ul. Zgierskiej na Helenówku. W 1961 r. zostały przeniesione do pierwszej łódzkiej zajezdni autobusowej przy ul. Kraszewskiego.

Poniższy prospekt prezentuje Ikarusa 620 w pierwszej wersji seryjnej produkcji. W odróżnieniu od późniejszych modeli sprowadzonych do Łodzi, wozy z 1959 r. wyróżniały się innym kształtem profilu nadkola, którego górna część była prosta. Przesuwne szyby wentylacyjne w bocznych oknach były znacznie większe niż w późniejszych wersjach. Z przodu na dachu umieszczone były dwa wyłupiaste światła pozycyjne oraz mały, kwadratowy ekspozytor na numer linii. Egzemplarze przeznaczone dla Łodzi prawdopodobnie miały już zamontowane listwy ozdobne na drzwiach od kabiny.
 

 

Źródło: "Użytkowanie i obsługa autobusów Ikarus 620-630", Budapest 1962.
 
Ikarusy 620 były eksploatowane na wszystkich łódzkich liniach. Wadą tych autobusów była głośna praca silnika, dzięki której zyskały wśród kierowców przydomek "bombowiec". Aby obniżyć hałas – podobnie jak w przypadku Mavagów Tr-5 – przedział pasażerski miały oddzielony od kabiny kierowcy ścianą działową.

Ze względu na sporą przestrzeń w tylnej części, napełniony pasażerami autobus nie znosił najlepiej przeciążeń. Problem próbowano rozwiązać poprzez montaż dodatkowych siedzeń na pomoście, które zmniejszyły powierzchnię użytkową dla pasażerów stojących. Jednak w godzinach szczytu, przy maksymalnym napełnieniu, nacisk na tylną oś był nadal zbyt duży. Sylwetka autobusu – z tyłem niemal "wlekącym się" po jezdni – pozostała do końca charakterystyczna dla tego modelu. Kłopoty były również z silnikami Diesla typu Csepel D-614, które słabo znosiły mrozy. Podczas niskich temperatur często musiały pracować całą noc, aby rano autobus mógł wyjechać na trasę. Na hałas skarżyli się okoliczni mieszkańcy.

Mimo niedoskonałości, Ikarusy 620 były znacznie bardziej solidne od Sanów. Ich dużą zaletą było dobre przyspieszenie i zwrotność, w tych aspektach okazały się lepsze także od Jelczy 272 MEX.
 

Ikarus 620 z pierwszej serii włączonej do eksploatacji 1960 r. Ulica Uniwersytecka, 1961 r.
Kadr z filmu dokumentalnego "Łódź miasto nieznane" (1961). Źródło: Wytwórni Filmów Oświatowych w Łodzi.
 

Źródło: "Użytkowanie i obsługa autobusów Ikarus 620-630", Budapest 1962.
 
W latach 1960–1963 Łódź otrzymywała autobusy produkcji krajowej. Jednak dostawy były niewystarczające, a same pojazdy sprawiały dodatkowe problemy. Autobusy marki San, o delikatnej, samonośnej konstrukcji, nie sprawdzały się dobrze w trudnych warunkach miejskich i miały stosunkowo krótką żywotność. W 1963 r. rozpoczęto produkcję Jelczy 272 MEX, lecz zapotrzebowanie na autobusy było tak duże, że w 1964 r. ponownie wznowiono import Ikarusów z Węgier.
 

Źródło: "Głos Robotniczy", 3.09.1964 r.
 

Źródło: "Express MPK", nr 167/1969
 
Pod koniec sierpnia do Łodzi dostarczono pierwsze z 35 nowych Ikarusów 620. Autobusy z tego rocznika charakteryzowały się zaokrąglonymi nadkolami oraz nieco krótszymi drzwiami od kabiny. Na dachu pojawiły się nowe światła pozycyjne oraz podłużny ekspozytor na tablicę kierunkową. Ekspozytor pojawił się również na prawym boku przy przednich drzwiach, gdzie umieszczano tablicę z numerem linii oraz przebiegiem trasy. Uchwyt lusterek bocznych zmieniono z dolnego na górny. Na środku dachu zamontowano trzecią klapę wentylacyjną.

Nowe Ikarusy z rocznika 1964 po raz pierwszy wyjechały na miasto 21 września. Początkowo skierowano je głównie do obsługi linii 57 i 72. W prasie pisano:
"Z racji jednorocznej gwarancji "Ikarus" deleguje do Łodzi na jeden rok specjalistę, który będzie (bezpłatnie) czuwał nad pracą "Ikarusów", zajmie się dostawą części wymiennych, jak również przekaże załodze MPK doświadczenia węgierskich zakładów naprawczych autokarów".
 


Rys. 1. Ikarus 620. Wersja z 1964 r. Numery: 214-248.
 
W 1964 r. powstał Oddział Napraw Głównych, który początkowo podlegał Stacji Obsługi nr 1. Dwa lata później został przekształcony w Wydział Remontu Autobusów. Hale remontowe zlokalizowano w dawnej zajezdni tramwajowej na Helenówku. Podczas napraw głównych wprowadzono liczne zmiany i usprawnienia, które przyczyniły się do wydłużenia żywotności Ikarusów. Poniżej najważniejsze projekty racjonalizatorskie, wdrożone i zastosowane podczas remontów.

- regeneracja zwrotnic osi przednich
- regeneracja tylnych mostów
- regeneracja cewek elektromagnetycznego rozrusznika
- montaż zaworu odwadniającego zbiornik powietrza
- wspomaganie sprężyn szczęk hamulcowych
- zmiana wlewu cieczy do chłodnicy
- zmiana konstrukcji części przypodłogowej tylnego pomostu
- zmniejszenie obciążenia tylnego pomostu poprzez wbudowanie dwóch podwójnych siedzeń pasażerskich
- wyciszenie maski silnika
- skonstruowanie przyrządu do toczenia tarcz sprzęgłowych
- skonstruowanie przyrządu do podcinania końcówek listwy ozdobnej zewnętrznej
 

Hala remontowa na Helenówku. Ikarusna specjalnie skonstruowanym podnośniku do przesuwania nadwozi oraz w lakierni, na kanale, gdzie dawniej remontowano wagony tramwajowe.
Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź, okres 1967-1970.
 
W 1965 r. zakupiono kolejne 22 Ikarusy. Nowością w nich były tylne światła w układzie pionowym. Wewnątrz zlikwidowano poręcz biegnącą wzdłuż dolnej krawędzi bocznych okien. Dwie poręcze zostały wokół tylnego pomostu. Boczny ekspozytor został przesunięty bliżej krawędzi drzwi, a na atrapie chłodnicy pojawiła się podłużna listwa z napisem: „Ikarus 620”. Wozy z numerami 249–268 wprowadzono do ruchu 30 września, natomiast pojazdy nr 269 i 270 – 30 października.
 
 

Pamiątkowe zdjęcie przy nowym Ikarusie 620 - 257 przed  pierwszym kursem.
Fot. Andrzej Wąsek, 1965 r.
 

  

Ikarus 620 - 217. Łódź, pl. Dąbrowskiego.
Fot. Ignacy Płażewski, okres 1966-1967.
Źródło: zbiory Muzeum Miasta Łodzi, sygn. I-4715-2
 

Rys. 1. Ikarus 620. Wersja z 1965 r. Numery: 249-270.
 

Źródło: "Głos Robotniczy", 29.10.1965 r.
 
Autobusy dostarczane od 1966 r. nie miały z przodu pod zderzakiem blachy, która pełniła m.in. funkcję obudowy dla halogenów. Na dachu przesunięto klapy wentylacyjne — drugą tuż za kabiną kierowcy oraz czwartą nad pomostem. Zamiast podłużnych kierunkowskazów z przodu zastosowano okrągłe. Z tyłu wyprostowano listwę ozdobną nad tablicą rejestracyjną oraz usunięto ją z drzwi od kabiny. W autobusach z końca produkcji podłużne klosze na dachu zastąpiono prostokątnymi.
 

Rys. 1. Ikarus 620. Wersja z lat 1966-1970 r. Numery: 124-153, 271-394, 400-432.
 

Źródło: "Dziennik Łódzki",  23.09.1966 r.
 

Źródło: "Dziennik Łódzki", 15.08.1967 r.
 
W drugiej połowie lat 60. XX wieku Ministerstwo Gospodarki Komunalnej przyznało nagrodę projektowi zatytułowanemu „Urządzenie do elektrycznego podgrzewania silników w pojazdach samochodowych parkowanych na wolnym powietrzu”. Jego autorami byli mgr inż. Wiesław Dytberner, mgr inż. Ryszard Walczak oraz inż. Czesław Wawrzyński.
Projekt ten został opatentowany i decyzją Ministra wprowadzony do wykorzystania w innych przedsiębiorstwach komunikacji miejskiej, Państwowej Komunikacji Samochodowej oraz w różnych zakładach przemysłowych posiadających dużą liczbę pojazdów.
W Łodzi stanowiska do podgrzewania silników montowano w zajezdniach, które posiadały Ikarusy 620 –  Kraszewskiego, Limanowskiego oraz Helenówek.
 

Ikarus 620 - 222 przy stanowisku do podgrzewania silnika w zajezdni Kraszewskiego.
Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź, okres 1966-1968.
 
 

Ikarus 620 - 238 na linii D. Łódź, ul. Więckowskiego.
Fot. Marian Linczewski, 1969 r.

 

  

Ikarus 620 - 129 na linii 53 po kolizji z Jelczem 272 Mex. Łódź, ul. Nowotki przy Szarotki.
Fot. Marian Linczewski, 1969 r.
 
 

Ikarus 620 - 150 po kolizji. Łódź, ul. Piotrkowska.
Fot. Marian Linczewski, 1969 r.

 

  

Ikarus 620 - 283 podczas mycia.
Łódź, zajezdnia Helenówek.
Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź, 1969 lub 1970 r.
 
Pierwszy Ikarus 620 został wycofany z eksploatacji 30.11.1968 r. Był to wóz oznaczony numerem 161 (ex 61) z pierwszej serii dostaw. Rok później wycofano pozostałe autobusy z rocznika 1959. Co najmniej jeden z nich został przebudowany na holownik. Dwa trafiły do firmy Polar we Wrocławiu, a kolejne dwa do Fabryki Zegarów w Świechowcu.

W 1970 r. wozy nr 227 i 240 zostały przekwalifikowane na techniczne. Natomiast autobusy o numerach 149, 150, 331, 334, 349, 353, 354 oraz 355 trafiły do Bielska-Białej. W zamian Łódź otrzymała wagony generacji N, które tam stały się zbędne w związku z likwidacją komunikacji tramwajowej.

Dnia 27.01.1971 r. do ewidencji wprowadzono 33 nowe autobusy. Były to ostatnie nowe Ikarusy 620, które trafiły do Łodzi. Wszystkie skierowano do zajezdni Limanowskiego. Wkrótce autobusy z zajezdni Kraszewskiego przeniesiono na Helenówek i Limanowskiego.
 

Ikarusy 620 uwiecznione zostały m.in. w serialu "Daleko od Szosy" z 1976 r.
Na zdjęciach: 430 na krańcówce linii 51 w Łagiewnikach i 302 na krańcówce linii 66 przy ul. Łagiewnickiej.
 

 
Lata 70. to okres stopniowej likwidacji Ikarusów. W dniu 22.01.1975 r. wycofano ostatnie egzemplarze z zajezdni Limanowskiego. Stacjonujące tam pojazdy o numerach 141, 151, 152 i 153 zostały wycofane z ruchu, natomiast autobusy o numerach 301 i 303 przekazano do dalszej służby w WOA-2 na Helenówku. Od tego momentu "bombowce" stacjonowały wyłącznie w WOA-2, obsługując linie w Zgierzu oraz kilka tras w Łodzi, głównie w jej północnych rejonach.

Dnia 30.06.1978 r. roku wydano decyzję o zaprzestaniu eksploatacji Ikarusów 620. Kilkanaście pojazdów zostało wówczas odstawionych do rezerwy, a ostatnie dwa o numerach 405 i 407 skreślono z inwentarza 31.12.1978 r. Do końca eksploatacji autobusy posiadały trzycyfrowe numery taborowe oraz dwuliterowe tablice rejestracyjne.
 

 

Ikarus 620 w obsłudze linii 76.
Łódź, krańcówka przy zbiegu ul. Allende i Balonowej.
Fot. ze zbiorów Wojciecha Dębskiego, 1976 lub 1977 r.
 

  

Ikarus 620 - 332 w hali. Łódź, zajezdnia Helenówek.
Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź, 1976 lub 1977 r.
 

Łódź. Ikarusy 620 w zajezdni Helenówek.
Fot. ze zbiorów MKM MPK-Łódź, 1976 lub 1977 r.
 
Po wycofaniu z ruchu część pojazdów sprzedano, a resztę pocięto na złom. Wóz 414 został sprowadzony na teren zajezdni tramwajowej Brus jako przyszły eksponat w mającym tam powstać Muzeum Komunikacji Miejskiej. Na początku lat 80. autobus wraz z dwoma innymi eksponatami, niestety także pocięto na złom. Prawdopodobnie najdłużej istniejącym łódzkim "bombowcem" był pojazd o numerze 141, który przetrwał na jednej z łódzkich działek aż do 1996 r. Oprócz zdjęć, autobusy zostały również uwiecznione w kolorowych serialach m.in. "Siedem stron świata" (1974) oraz "Daleko od szosy" (1976). Do dziś nie zachował się żaden łódzki egzemplarz.
 

Po lewej wycofany z ruchu Ikarus 620
z pierwszej serii dostaw w 1959 r.
Źródło: "Głos Robotniczy", 7.07.1972 r.
 

Ikarus 620 pełniący po zakończeniu służby w MPK
rolę "autobusu uczniowskiego".
Źródło: "Głos Robotniczy", 18/19.11.1978 r.
 

Niszczeje niczyj autobus. Źródło: "Głos Robotniczy", 5.12.1980 r.
"Wiele mówimy ostatnio o gospodarności, a z drugiej strony o dbałości o estetykę naszych ulic, osiedli. Na tym tle razi widok niczyjego autobusu marki "Ikarus", które wycofane już zostały z regularnych kursów MPK, ale które wiele przedsiębiorstw kupuje m.in. z przeznaczeniem na prowizoryczne pomieszczenia, pakamery itp. Widoczny na zdjęciu wrak od kilku tygodni straszy na ul. Przędzalnianej przed skrzyżowaniem z Milionową. Nie wiadomo do kogo należy, nikt się do niego nie przyznaje i nie interesuje. A może w takim razie warto odholować żelastwo na składnicę złomu; było nie było waży kilka ton..."
 



 

Źródło: "Głos Robotniczy", 5.12.1980 r.
 

 

Wrak Ikarusa 620 - 141. Łódź, ul. Skrajna.
Fot. Wojciech Dębski, 7.03.1995 r.
 

  

Wnętrze wraku Ikarusa 620 - 141. Łódź, ul. Skrajna.
Fot. Wojciech Dębski, 7.03.1995 r.
 
W dniu 7.04.2025 r. Klub Miłośników Starych Tramwajów w Łodzi sprowadził z Czech na teren Zajezdni Muzealnej Brus Ikarusa 620 z 1964 r. Autobus oczekuje na renowację.
 
 

Ikarus 620 w Zajezdni Muzealnej Brus
Fot. Wojciech Dębski, 27.06.2025 r.
 

  

Ikarus 620 w Zajezdni Muzealnej Brus
Fot. Wojciech Dębski, 27.06.2025 r.
 

Stany inwentarzowe

Rok

Stan na koniec roku

Wpisano sztuk

Numery taborowe pojazdów przyjętych na inwentarz

Skreślono sztuk

Numery taborowe pojazdów skreślonych
z inwentarza
1959 10 10

52 - 61

 -

1960 10 -

 

 -

 
1961 10 -   -  
1962 10 - -
1963 10 - -
1964 45 35

214 - 248

 -

 
1965 67 22

249 - 270

 -  
1966 101 34

271 - 304

 -  
1967 131 30

124 - 153

 -  

W 1968 (?) dokonano następującej zmiany numeracji:
52->162, 53->163, 54->154, 55->155, 56->156, 57->157, 58->158, 59->159, 60->160, 61->161, 301->120, 302->121, 303->122, 304->123
1968 170 40

301'', 302'', 303'', 304'', 305 - 340

 1

161
1969 196 35

341 - 375

 9

154, 155, 156, 157, 158, 159, 160, 162, 163
1970 204 19

376 - 394

 11

149, 150, 227, 240, 299, 331, 334, 349, 353, 354, 355
1971 206 33

400 - 432

 31

215, 216, 220, 225, 226, 228, 230, 231, 232, 236, 237, 238, 241, 243, 245, 246, 247, 248, 249, 250, 251, 253, 255, 256, 257, 258, 259, 263, 264, 265, 269
1972 177 -   29

130, 134, 145, 146, 147, 214, 217, 218, 221, 222, 223, 224, 229, 234, 242, 252, 254, 261, 266, 267, 268, 270, 272, 273, 275, 281, 285, 288, 296,
1973 152 -   25

121, 122, 123, 124, 127, 129, 132, 135, 137, 138, 142, 219, 262, 274, 276, 277, 278, 280, 282, 283, 284, 286, 287, 293, 297,
1974 127 -   25

120, 125, 126, 128, 131, 133, 136, 139, 140, 143, 144, 233, 235, 239, 244, 260, 279, 289, 290, 291, 292, 294, 295, 298, 300
1975 113 -   14

141, 148, 151, 152, 153, 271, 305, 317, 327, 329, 330, 335, 337, 340
1976 85 -   28

301'', 302'', 303'', 306, 307, 308, 310, 311, 314, 318, 319, 320, 324, 328, 332, 333, 336, 338, 339, 342, 351, 352, 357, 361, 366, 369, 371, 373
1977 40 -   45

304'', 309, 312, 313, 315, 316, 321, 322, 323, 325, 326, 341, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 350, 356, 358, 359, 360, 362, 363, 364, 365, 367, 368, 370, 372, 374, 375, 377, 378, 379, 380, 381, 382, 383, 384, 385, 386, 389, 390
1978 - -

40

376, 387, 388, 391, 392, 393, 394, 400, 401, 402, 403, 404, 405, 406, 407, 408, 409, 410, 411, 412, 413, 414, 415, 416, 417, 418, 419, 420, 421, 422, 423, 424, 425, 426, 427, 428, 429, 430, 431, 432,


TABOR AUTOBUSOWY
 STRONA GŁÓWNA
 


© Wojciech Dębski 2006