Łódzkie tramwaje i autobusy

Tabor tramwajowy
Strona główna

Wagon Herbrand GE58
1909 - 1958

 

Nowy Herbrand GE58 - 64 na terenie zajezdni przy ul. Tramwajowej. Foto ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1909 r.

 

Typ:
Herbrand GE58
Producent:
Waggonfabrik AG vormals P. Herbrand & Comp. Köln-Ehrenfeld.
Lata budowy: 1909, 1911
Ilość pojazdów: 21
Numery taborowe: 51 - 71
Pierwszy przydział: Kolej Elektryczna Łódzka (KEŁ), zajezdnia ul. Tramwajowa
Ostatni Przydział: Kolej Elektryczna Łódzka (KEŁ), zajezdnia ul. Tramwajowa
Data wpisu pierwszego pojazdu: 1909 r.
Data skreślenia ostatniego pojazdu: 13.06.1958 r.

Długość wagonu: 7800 mm (rocznik 1909), 7620 mm (rocznik 1911)
Szerokość wagonu: 2050 mm
Wysokość wagonu: 3330 mm
Ciężar własny: 8000 kg
Ilość miejsc siedzących: 20 (podłużne ławki)
Ilość miejsc stojących: 14 (tylko na pomostach)
Typ silnika/moc: GE58 B4/2 x 23,6 kW
Wózek dwuosiowy: 1
Rozstaw osi: 1800 mm
Średnica kół tocznych: 800 mm
 
 

Budowa

Wagony z silnikami GE posiadały dwie długości nadwozi - 7800 mm (rocznik 1909) i 7620 mm (rocznik 1911). W obu przypadkach szkielet nadwozia był drewniany. Główne elementy szkieletu - podłużnice, czołownice ostoi oraz słupki narożne wykonano z belek dębowych. Główne elementy nośne ostoi wagonu stanowiły cztery stalowe podłużnice ceowe. Poszycie ścian bocznych wykonano z blachy stalowej o grubości ok. 1,5 mm.
Pomosty o długości 1,3 m nie były oszklone. Otwory drzwiowe podczas jazdy po lewej stronie zabezpieczały metalowe atrapy. Przedział pasażerski oddzielony był od pomostów przeszklonymi ściankami działowymi, z których każda posiadała przesuwne drzwi. Okna ścian bocznych - po pięć z każdej strony - osadzono w ruchomych, mosiężnych ramach, z których otwierane były tylko skrajne. Okna w wagonach z 1909 r. były niesymetryczne - skrajne i środkowe były węższe. Wewnątrz wzdłuż burt zamontowano drewniane ławki, na których pasażerowie siedzieli plecami do okien. W wagonach z 1911 r. zastosowano tzw. ławki krzesełkowe, na których pasażerowie siedzieli bokiem do okien.
Dach był w całości drewniany, pokryty masą elastyczną i płótnem nasyconym farbą wodoodporną. Na długości przedziału pasażerskiego znajdowała się skrzynia świetlikowa z wychylnymi okienkami. Na ściankach frontowych skrzyni znajdowały się otwory wentylacyjne. Po środku zamontowano mechanizm sprężynowy z rolkowym odbierakiem prądu. Dach wagonu opasany był wokół rynienką, która miała za zadanie zabezpieczać boki wagonu przed nadmierną ilością deszczówki. Do jej odprowadzenia służyły po dwie metalowe rurki na pomostach, spełniające jednocześnie rolę poręczy. Przedział pasażerski w wagonach z 1911 r. był krótszy od dotychczasowego 5200 mm i wynosił 5020 mm.
Pudło wagonu spoczywało na wózku o rozstawie osi 1800 mm. Rama, w porównaniu z ramą wózka VNB125, otrzymała nową konstrukcję z nitowanych kształtowników stalowych. Koła szprychowe z obręczami miały 800 mm średnicy. Zarówno osie z ramą, jak i ramę z pudłem odsprężynowano za pomocą resorów piórowych.

 

Rysunek orientacyjny wagonu Herbrand GE58 z 1909 r. (długie pudło). Numery 61 - 70.

 

Rysunek orientacyjny wagonu Herbrand GE58 z 1911 r. (krótkie pudło). Numery 51 - 60.

 

Eksploatacja

Pierwszych 10 wagonów wysłano z Kolonii do Łodzi w kwietniu 1909 r. Po dostarczeniu i zamontowaniu wyposażenia elektrycznego w warsztatach Kolei Elektrycznej Łódzkiej (KEŁ), włączono je do ruchu w drugiej połowie 1909 r. Otrzymały numery 61 - 70. Kolejne wagony, o nieco innej konstrukcji, wysłano w październiku 1911. Były to wozy nr 51 - 55. Wagony o numerach 56 - 60 dotarły w grudniu 1911 r. Początkowo wszystkie przydzielono do zajezdni przy ul. Tramwajowej. W 1928 r. po wybudowaniu drugiej zajezdni KEŁ na ul. Kilińskiego (Dąbrowskiego), wagony podzielono między obie zajezdnie.
Pierwsze lata eksploatacji nie były łatwe, bo wagony okazały się dość awaryjne. Często pękały osie i zawodziły hamulce, na co zwrócono uwagę producentowi. Z czasem usterki te wyeliminowano.

 
 

Nowy Herbrand GE58 - 64 na terenie zajezdni przy ul. Tramwajowej.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1909 r.

 

Herbrand GE58 - 53 z wagonami towarowymi na
Nowym Rynku.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; I poł. lat  20. XX w.

 

Rysunek orientacyjny wagonu Herbrand GE58 (długie pudło) w wersji z oszklonymi pomostami z lat 1919 i 1920 . Numery 61 - 70.

 

Rysunek orientacyjny wagonu Herbrand GE58 (krótkie pudło) w wersji z oszklonymi pomostami z lat 1919 i 1920 . Numery 51 - 60.

 

Herbrand GE58 - 60 w wersji z oszklonymi pomostami na nowo wybudowanym odcinku trasy przy ul. Brzezińskiej.
Zdjęcie ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1925 r.

 

Wagony eksploatowano pojedynczo, w składach dwu-, a w późniejszym okresie również trzy-wagonowych, wyłącznie na liniach miejskich. W 1919 r. rozpoczęto w wagonach szklić pomosty. Od 1925 r. opory rozruchowe przenoszono na dach, a od 1926 r. rozpoczęto montować odbieraki pałąkowe, tzw. liry. W 1926 r. wóz nr 63 przeszedł modernizację, podczas której wyposażono go w silniki i nastawniki Bergmana, jednak po rezygnacji z dalszego programu modernizacji wszystkie wagony z 1909 r. przebudowano w latach 1928 - 1931 na doczepne nr: 315, 320, 324, 333, 338, 339, 340, 341, 342, 353. Na przełomie lat 20. i 30. XX w. oszklono pomosty według nowego wzoru KEŁ oraz wydłużono je do 1400 mm. W jednym z wagonów U107c nr 71 zamontowano silniki typu GE i od tej pory figurował on na inwentarzu również jako GE58.
W latach 30., wzorem wagonów nowej generacji, na dachu zamontowano podświetlane kominki na numer linii, a z przodu na burcie reflektor główny.
Do 1937 r. w ruchu było 11 wagonów tego typu, z których tylko wóz 71 miał długie nadwozie. W 1938 r. wozy nr 54, 56, 60 przebudowano na doczepne - 397, 434, 414. W okresie okupacji wagony otrzymały kierunkowskazy, które zamontowano na bocznych słupkach.

 

Rysunek orientacyjny wagonu Herbrand GE58 (krótkie pudło) po modernizacji na przełomie lat 20. i 30. Numery 51 - 60.

 

Rysunek orientacyjny wagonu Herbrand GE58 (krótkie pudło) w malowaniu okupacyjnym. Numery 51, 52, 53, 55, 57, 58, 59.

 

Herbrand GE58 - 58 przed halą zajezdni przy ul. Tramwajowej.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; okres II wojny światowej

Herbrand GE58 - 51 w roli "nauki jazdy"
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; lata 50. XX w.

 

Po wojnie Herbrandy kursowały głównie na linii 7. W latach 50. coraz rzadziej pojawiały się w ruchu liniowym. W ostatnich latach swojej służby pełniły głównie rolę pojazdów gospodarczych lub przydzielano im obsługę linii specjalnych, służbowych, nierzadko kursujących jednorazowo. W 1957 r. kolejne trzy wagony przebudowano na doczepne. Wóz 51 na doczepny 305 (w ruchu do 30.05.1960), 52 na doczepny 304 (w ruchu do 13.05.1961), a 58 na doczepny 302 (w ruchu do 13.11.1961). Na początku 1958 r. na inwentarzu figurowało pięć Herbrandów GE58. Najprawdopodobniej nie wykorzystywano ich już do ruchu liniowego. W lutym 1958 r. wóz 59 przebudowano na doczepny 306 (w ruchu do 13.05.1961), a 28 maja 1958 r. skreślono z inwentarza pasażerskiego nr 53, 57 i 71. Wszystkie przebudowano na pługi o numerach 3087, 3088 i 3086. Ostatni wagon nr 55 skreślono z inwentarza w dniu 13.06.1958 r. i przebudowano na doczepny 307 (w ruchu do 13.05.1961 r.).
Herbrandy GE58 były ostatnimi wagonami w Łodzi, w których stosowano lirowe odbieraki prądu. W 1968 r. pług 3086 przebudowano na wagon historyczny, nadając mu numer 1. Pług 3087 skreślono 23.04.1971 r., a 3088 skreślono 1.07.1972 r. Do czasów obecnych zachował się jedynie wagon historyczny, któremu w 1995 r. przywrócono pierwotny numer 71.

 

Herbrand GE58 - 57 w roli ciągnika towarowego podczas wymiany torowiska na ul. Kilińskiego.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; ok. 1958 r.

 
Rysunek orientacyjny wagonu Herbrand GE58 (krótkie pudło) z końca eksploatacji. Numery 51, 52, 53, 55, 57, 58, 59.
 

Historyczny Herbrand GE58 - 71 jest prawdziwą perłą wśród łódzkich wagonów historycznych. Na zdjęciu podczas parady z okazji 115 rocznicy istnienia komunikacji miejskiej w Łodzi. Foto: Wojciech Dębski; 15.12.2015 r.

 

Stany inwentarzowe

Rok

Stan na koniec roku

Wpisano sztuk

Numery taborowe pojazdów przyjętych na inwentarz

Skreślono sztuk

Numery taborowe pojazdów skreślonych z inwentarza

1909 10 10

61 - 70

-  
1910 10 -   -

 

1911 20 10

51 - 60

-  
1912 20 -   -  
1913 20 -   -  
1914 20 -   -  
1915 20 -   -  
1916 20 -   -  
1917 20 -   -  
1918 20 -   -  
1919 20 - -
1920 20 -   -  
1921 20 -   -  
1922 20 -   -  
1923 20 -   -  
1924 20 -   -  
1925 20 -   -  
1926 20 -   -  
1927 20 -   -  
1928 * 1

71 (ex U107c)

10

61 - 70 (na doczepne)

1929 * -  
1930 * -  
1931 11 -   -  
1932 11 -   -  
1933 11 -   -  
1934 11 -   -  
1935 11 -   -  
1936 11 -   -  
1937 11 -   -  
1938 8 -   3

54, 56, 60 (na doczepne)

1939 8 -   -  
1940 8 -   -  
1941 8 -   -  
1942 8 -   -  
1943 8 -   -  
1944 8 -   -  
1945 8 -   -  
1946 8 -   -  
1947 8 -   -  
1948 8 -   -  
1949 8 -   -  
1950 8 -   -  
1951 8 -   -  
1952 8 -   -  
1953 8 -   -  
1954 8 -   -  
1955 8 -   -  
1956 8 -   -  
1957 5 -   3

51, 52, 58 (na doczepne)

1958 - -   5

55, 59 (na doczepne)
53, 57, 71 (na gospodarcze)

   

Tabor tramwajowy
Strona główna
 

Strona utworzona 21.11.2006
 

© Wojciech Dębski
 Rozpowszechnianie oraz publikacja materiałów zawartych na tej stronie wyłącznie za zgodą autora.