Łódzkie tramwaje i autobusy

Tabor tramwajowy
Strona główna

Wagon Herbrand GE58
1909 - 1958

 

Nowy Herbrand GE58 - 64 w zajezdni przy ul. Tramwajowej. Foto ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1909 r.
 

Typ: Herbrand GE58
Producent: Waggonfabrik AG vormals P. Herbrand & Comp. Köln-Ehrenfeld.
Lata budowy: 1909, 1911
Liczba pojazdów: 21
Numery taborowe: 51 - 71
Pierwszy przydział:
KEŁ, zajezdnia ul. Tramwajowa
Ostatni przydział:
KEŁ, zajezdnia ul. Tramwajowa
Data wpisu pierwszego pojazdu: 1909 r.
Data skreślenia ostatniego pojazdu: 13.06.1958 r.

NADWOZIE
Konstrukcja: drewniana
Długość: 7800 mm (rocznik 1909), 7620 mm (rocznik 1911)
Szerokość: 2050 mm
Wysokość: 3300 mm
Ciężar własny:
8000 kg
Dach: drewniany, pokryty masą elastyczną oraz płótnem nasyconym farbą wodoodporną. Nad przedziałem pasażerskim świetlik dachowy z wychylnymi okienkami
Podłoga: drewniana, wykończona drewnianymi listwami
Drzwi zewnętrzne: brak
Drzwi wewnętrzne: jednoskrzydłowe przesuwne ręcznie (oddzielały pomost od przedziału pasażerskiego)
WNĘTRZE
Rodzaj siedzeń: drewniane ławki wzdłuż okien (rocznik 1909), drewniane krzesełkowe (rocznik 1911)
Liczba miejsc siedzących:
20
Liczba miejsc stojących: 14 (tylko na pomostach)
Ogrzewanie: brak
Oświetlenie: -
Wentylacja: przesuwne do dołu szyby w bocznych oknach, wychylne okienka w świetliku dachowym

PODWOZIE
Liczba wózków:
1
Liczba osi:
2
Rozstaw osi: 1800 mm
Średnica kół: 800 mm
Typ silnika/moc: GE58 B4/2 x 23,6 kW
Hamulce: elektryczny - obsługiwany korbą nastawnika oraz ręczny klockowy do umiejscawiania - obsługiwany korbą

Odbierak prądu: typ rolkowy (1 szt.), następnie pałąkowy lirowy (1 szt.)


 
 

Herbrandy GE58 zbudowano w dwóch wersjach. Wozy z rocznika 1909 miały długość 7800 mm, symetryczne boczne okna oraz podłużne ławki, na których pasażerowie siedzieli plecami do okien. Wagony z rocznika 1911 były nieco krótsze - 7620 mm. Wewnątrz zamontowano ławki krzesełkowe, na których pasażerowie siedzieli bokiem do okien. Okna boczne były niesymetryczne.
Wagony miały drewniany szkielet. Główne jego elementy - podłużnice, czołownice ostoi oraz słupki narożne - wykonano z belek dębowych. Główne elementy nośne ostoi wagonu stanowiły cztery stalowe podłużnice ceowe. Poszycie ścian bocznych wykonano z blachy stalowej o grubości ok. 1,5 mm.
 

Rysunek orientacyjny wagonu Herbrand GE58 z 1909 r. (długie nadwozie). Numery 61 - 70.
 

Rysunek orientacyjny wagonu Herbrand GE58 z 1911 r. (krótkie nadwozie). Numery 51 - 60.
 

W kwietniu 1909 roku sprowadzono 10 wagonów. Po dostarczeniu i zamontowaniu wyposażenia elektrycznego w warsztatach KEŁ włączono je do eksploatacji w drugiej połowie 1909 roku. Otrzymały numery 61 - 70. Kolejne, nieco krótsze wagony z numerami 51 - 55, wysłano w październiku 1911. Podobne wagony z numerami 56 - 60 dotarły w grudniu 1911 roku.

Herbrandy przydzielono do zajezdni przy ul. Tramwajowej. Od 1928 roku stacjonowały również na Kilińskiego (Dąbrowskiego). Kursowały na liniach miejskich pojedynczo lub w składach dwuwagonowych. Najczęściej z doczepami o podobnych gabarytach.

Pierwsze lata eksploatacji nie były łatwe, bo wagony okazały się dość awaryjne. Często pękały osie i zawodziły hamulce, na co zwrócono uwagę producentowi. Z czasem usterki te wyeliminowano.
Po zakończeniu I wojny światowej oszklono w wagonach pomosty. Od 1925 roku opory rozruchowe przenoszono na dach, a od 1926 roku rozpoczęto montować odbieraki pałąkowe, tzw. liry.

 
 

Nowy Herbrand GE58 - 64.
Łódź, zajezdnia przy ul. Tramwajowej.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1909 r.
 

 

Herbrand GE58 - 60 w wersji z oszklonymi pomostami Łódź, ul. Brzezińska.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; ok. 1924 r.
 

 

Rysunek orientacyjny wagonu Herbrand GE58 (długie nadwozie) w wersji z oszklonymi pomostami z lat 1919 i 1920.
Numery 61 - 70.

 

Rysunek orientacyjny wagonu Herbrand GE58 (krótkie nadwozie) w wersji z oszklonymi pomostami z lat 1919 i 1920.
Numery 51 - 60.

 

W 1926 roku wóz nr 63 przeszedł modernizację podczas której wyposażony został w silniki i nastawniki "Bergmana". Dalszych modernizacji jednak nie przeprowadzono, a wszystkie wagony z 1909 roku przebudowano w latach 1928 - 1931 na doczepne nr: 315, 320, 324, 333, 338, 339, 340, 341, 342, 353. Na przełomie lat 20. i 30. XX wieku oszklono pomosty według nowego wzoru KEŁ oraz wydłużono je do 1400 mm. W jednym z wagonów U107c nr 71 zamontowano silniki typu GE i od tej pory figurował on na inwentarzu również jako GE58.
W latach 30., wzorem wagonów nowej generacji, na dachu zamontowano podświetlane kominki na numer linii, a z przodu na burcie reflektor główny.

W 1937 roku w ruchu zostało 11 wagonów, z których tylko wóz 71 miał długie nadwozie. W 1938 roku wozy nr 54, 56, 60 przebudowano na doczepne - 397, 434, 414. W okresie okupacji wagony otrzymały kierunkowskazy, które zamontowano na bocznych słupkach.
 

Rysunek orientacyjny wagonu Herbrand GE58 (krótkie nadwozie) po modernizacji na przełomie lat 20. i 30. Numery 51 - 60.

 

Rysunek orientacyjny wagonu Herbrand GE58 (krótkie nadwozie) w malowaniu okupacyjnym.
Numery 51, 52, 53, 55, 57, 58, 59.

 

Herbrand GE58 - 58 przed halą zajezdni przy ul. Tramwajowej.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; okres II wojny światowej
 

Herbrand GE58 - 51 jako "nauka jazdy"
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; lata 50. XX w.

 

Po II wojnie światowej Herbrandy kursowały głównie na liniach 7 i 17. Pod koniec służby coraz rzadziej pojawiały się w ruchu liniowym. Najczęściej pełniły rolę pojazdów gospodarczych lub przydzielano im obsługę linii specjalnych, służbowych, nierzadko kursujących jednorazowo. W 1957 roku wagony o numerach 51, 52, 58 przebudowano na doczepne. W lutym 1958 roku wóz 59 przebudowano na doczepny, a 28 maja 1958 skreślono z inwentarza wagony 53, 57 i 71. Wszystkie przebudowano na pługi o numerach 3087, 3088 i 3086. W dniu 13 czerwca 1958 roku skreślono z inwentarza ostatniego silnikowego Herbranda nr 55, który przez kilka lat jeździł jeszcze jako doczepny.
 

 

Herbrand GE58 - 55 w składzie wahadłowym.
Na zdjęciu jako doczepny
Foto: Emil Konrad, ze zbiorów MKM MPK-Łódź;
ok. 1941 r.
 

 

Herbrand GE58 - 57 w roli ciągnika towarowego.
Łódź, ul. Kilińskiego.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; ok. 1958 r.

 

Rysunek orientacyjny wagonu Herbrand GE58 (krótkie nadwozie) z końca eksploatacji. Numery 51, 52, 53, 55, 57, 58, 59.
 

Herbrandy GE58 były ostatnimi wagonami w Łodzi, w których stosowano lirowe odbieraki prądu. W 1968 r. pług 3086 przebudowano na wagon historyczny, nadając mu numer 1. Pług 3087 skreślono 23 kwietnia 1971 roku, a 3088 1 lipca 1972 roku. Do czasów obecnych zachował się jedynie wagon historyczny, któremu w 1995 roku przywrócono pierwotny numer 71.
 
 

Historyczny Herbrand GE58 - 1 (ex 71) z okazji 75-lecia istnienia komunikacji miejskiej w Łodzi.
Łódź, zajezdnia Chocianowice.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; 1974 r.
 

 

Historyczny Herbrand GE58 - 71 w paradzie z okazji 115-lecia istnienia komunikacji miejskiej w Łodzi.
Łódź, skrzyżowanie Zielona/Kościuszki
Foto: Wojciech Dębski; 15.12.2013 r.
 

Stany inwentarzowe

Rok

Stan na koniec roku

Wpisano sztuk

Numery taborowe pojazdów przyjętych na inwentarz

Skreślono sztuk

Numery taborowe pojazdów skreślonych z inwentarza

1909 10 10

61 - 70

-  
1910 10 -   -

 

1911 20 10

51 - 60

-  
1912 20 -   -  
1913 20 -   -  
1914 20 -   -  
1915 20 -   -  
1916 20 -   -  
1917 20 -   -  
1918 20 -   -  
1919 20 - -
1920 20 -   -  
1921 20 -   -  
1922 20 -   -  
1923 20 -   -  
1924 20 -   -  
1925 20 -   -  
1926 20 -   -  
1927 20 -   -  
1928 * 1

71 (ex U107c)

10

61 - 70 (na doczepne)

1929 * -  
1930 * -  
1931 11 -   -  
1932 11 -   -  
1933 11 -   -  
1934 11 -   -  
1935 11 -   -  
1936 11 -   -  
1937 11 -   -  
1938 8 -   3

54, 56, 60 (na doczepne)

1939 8 -   -  
1940 8 -   -  
1941 8 -   -  
1942 8 -   -  
1943 8 -   -  
1944 8 -   -  
1945 8 -   -  
1946 8 -   -  
1947 8 -   -  
1948 8 -   -  
1949 8 -   -  
1950 8 -   -  
1951 8 -   -  
1952 8 -   -  
1953 8 -   -  
1954 8 -   -  
1955 8 -   -  
1956 8 -   -  
1957 5 -   3

51, 52, 58 (na doczepne)

1958 - -   5

55, 59 (na doczepne)
53, 57, 71 (na gospodarcze)

 

Tabor tramwajowy
Strona główna
 

Strona utworzona 21.11.2006

©
Wojciech Dębski
 Rozpowszechnianie oraz publikacja materiałów zawartych na tej stronie wyłącznie za zgodą autora.