Łódzkie tramwaje i autobusy

Tabor tramwajowy
Strona główna

 
Wagon doczepny belgijski
1910 - 1961
 

informacje               foto-galeria              stany inwentarzowe

 
Typ: "belgijski"
Producent:
Les Ateliers Mètallurgigues, Atelers á Tubize, Nivelles & La Sambre
Rok budowy: 1910
Ilość pojazdów: 20

Pierwszy przydział: KEŁ (zajezdnia Tramwajowa)
Ostatni przydział: MPK (zajezdnia Dąbrowskiego)
Data wpisu pierwszego pojazdu: 1910 r.
Data skreślenia ostatniego pojazdu: 13.11.1961 r.

Długość: 7800 mm
Szerokość: 2000 mm
Wysokość: ?
Ciężar własny: ?
Ilość miejsc siedzących: 20
Ilość miejsc stojących: 14

Wagon bezwózkowy (2 osie)
Rozstaw osi: 1800 mm (po modernizacji 2500 mm)
Średnica kół tocznych: ?

Budowa i wyposażenie
Wagon o konstrukcji drewnianej nie posiadający wózka. Drewniany szkielet nadwozia spoczywał na masywnej, metalowej ostoi, której podłużnice wykonano z ceowych profili walcowanych. Prowadniki maźnicze i zaczepy resorów piórowych przynitowano do ramy. Rozstaw osi wynosił początkowo 1800 mm. W odróżnieniu od dotychczas sprowadzanych przez KEŁ doczep, w wagonach belgijskich wprowadzono kilka nowości. Podłoga była na jednej wysokości 700 mm bez stopni, które w innych wagonach najczęściej oddzielały pomosty od przedziału pasażerskiego. Pomosty na wysokości przednich burt były oszklone. W miejsce tradycyjnej korby hamulca ręcznego zastosowano więc pionowe koło. Otwory drzwiowe podczas jazdy po lewej stronie zabezpieczały metalowe atrapy.
    Przedział pasażerski oddzielony był od pomostów przeszklonymi ściankami działowymi, z których każda posiadała przesuwne drzwi. W przypadku wagonów belgijskich drzwi umieszczone były niesymetrycznie. Okna, po pięć z każdej strony, były symetryczne, a szyby osadzono w mosiężnych ramach, otwieranych przesuwnie do dołu. Dla pasażerów zamontowano ławki krzesełkowe, na których mogli siedzieć bokiem do okien.
    Dach, lekko owalny, był w całości drewniany, pokryty masą elastyczną i płótnem nasyconym farbą wodoodporną. Na długości przedziału pasażerskiego znajdowała się skrzynia świetlikowa z wychylnymi okienkami.

Kolorystyka
Początkowe malowanie wagonów jest nieznane. W okresie międzywojennym wagony były malowane na kolor oliwkowy (ciemno zielony) i dodatkowo zdobione cieniutkimi paskami i ornamentami w kolorze kremowym. W okresie okupacji zostały przemalowane na kremowo (pas okienny) i niebiesko (burty). Po 1952 r. przemalowano je na kremowo-czerwono. Tak pomalowane kursowały do końca eksploatacji.
Dostawy i przydział
Zamówienie na produkcję 20 wagonów złożono w belgijskiej firmie Les Ateliers Mètallurgigues, Atelers á Tubize, Nivelles & La Sambre, w styczniu 1909 r. Do Łodzi wysłano je między końcem maja, a końcem czerwca 1910 r.

 Dla obniżenia kosztów wszystkie doczepy zakupiono bez okien oraz oświetlenia, które zamontowano już w Łodzi. Początkowo wagonom nadano numery boczne 251 - 270. Pod koniec lat 20. XX w. zmieniono je na 361 - 380.
    Wszystkie wagony przydzielono do zajezdni przy ul. Tramwajowej. W 1929 r. po wybudowaniu drugiej zajezdni KEŁ na ul. Kilińskiego (Dąbrowskiego), wagony podzielono między obie zajezdnie. Poniżej przydział wagonów na koniec 1957 r.
I Tramwajowa 363, 365, 367, 369, 371, 373, 375, 377, 379
II Dąbrowskiego 362, 364, 366, 368, 370, 372, 374, 376, 378, 380

Eksploatacja
Wagony wprowadzono do eksploatacji latem 1910 r. Wyróżniały się wówczas od innych doczep kursujących po mieście. Miały zabudowane pomosty i ławki krzesełkowe. Ciekawostką jest fakt, iż producent proponował również wersję z oszklonymi pomostami i drzwiami. Ostatecznie z drzwi w wagonach KEŁ zrezygnowała, choć w Europie powoli stawało się to standardem.
    Wagony przez pół wieku kursowały na liniach miejskich. Podobnie jak inne wagony tej generacji wycofano je z ruchu na przełomie lat 50. i 60. Jako ostatni w dniu 13.11.1961 r. zdjęto ze stanu wóz nr 366. Po likwidacji wiele wagonów trafiło do powstałego w 1960 r. Ośrodka Wypoczynkowego MPK w Teofilowie k. Spały. Pełniły tam przez kilka lat rolę domków letniskowych. Następnie część z nich sprzedano okolicznym mieszkańcom. Do czasów obecnych zachowało się nadwozie wagonu 371, które sprowadzono w 2003 r. z pewnej działki i ustawiono w zajezdni Helenówek.
Modernizacje
Początkowo doczepy wyróżniały się od pozostałego taboru KEŁ, głównie za sprawą swoich niewielkich i oszklonych pomostów, które po kilku latach wydłużono do 1300 mm. W latach 20. XX w. zmieniono rozstaw osi z 1800 mm do 2500 mm. Z czasem nadwozia wagonów belgijskich dość mocno ujednolicono z Herbrandami. Po wojnie zastosowano również na pomostach  identyczny rodzaj oszklenia, co jeszcze bardziej upodobniło do siebie wagony obu typów.

Foto-galeria

przed 1939 r.

 

Opis: Wagon belgijski - 267 na ul. Piotrkowskiej.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; ok. 1917 r.

Opis: Wagon belgijski - 252 w zatrzymaniu na ul. Piotrkowskiej
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź; ok. 1926 r.

   

w okresie okupacji hitlerowskiej

   

Opis: Wagon belgijski - 369 na ul. Piotrkowskiej przy pl. Wolności.
Foto: Emil Konrad. Ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1941 r.

Opis: Wagon belgijsk1 - 368 na ul. Piotrkowskiej przy pl. Wolności.
Foto: Emil Konrad. Ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 1941 r.

   

Opis: Skład Lp II + belgijski - 380 + Herbrand jako linia 11.
Plac Reymonta.
Foto: Walter Genewein. Ze zbiorów MKM MPK-Łódź; 16.04.1943 r.

Wagon nr ?
Opis:
Skład Lp II + belgijski + hanowerski jako linia 4.
Plac Wolności.
Foto: Ze zbiorów MKM MPK-Łódź; okres II wojny światowej.

   

po zakończeniu eksploatacji

   

Opis: Wrak wagonu belgijskiego - 379 na osiedlu w Skierniewicach.
Foto: ze zbiorów Krzysztofa Lipnika; lata 60. XX w.

Opis: Nadwozie wagonu belgijskiego - 371 w zajezdni Helenówek.
Foto: Wojciech Dębski; 7.09.2005 r.

   

Stany inwentarzowe

Rok

Stan na koniec roku

Wpisano sztuk

Numery taborowe pojazdów przyjętych na inwentarz

Skreślono sztuk

Numery taborowe pojazdów skreślonych z inwentarza

1910 20 -

101 - 130

-  
1911 20 -   -  
1912 20 -   -  
1913 20 -   -  
1914 20 -   -  
1915 20 -   -  
1916 20 -   -  
1917 20 -   -  
1918 20 -   -  
1919 20 -   -  
1920 20 -   -  
1921 20 -   -  
1922 20 -   -  
1923 20 -   -  
1924 20 -   -  
1925 20 -   -  
1926 20 -   -  
1927 20 -   -  
1928 20 -   -  
1929 20 -   -  

Pod koniec lat 20. zmieniono numery na 361 - 380

1930 20 -   -  
1931 20 -   -  
1932 20 -   -  
1933 20 -   -  
1934 20 -   -  
1935 20 -   -  
1936 20 -   -  
1937 20 -   -  
1938 20 -   -  
1939 20 -   -  
1940 20 -   -  
1941 20 -   -  
1942 20 -   -  
1943 20 -   -  
1944 20 -   -  
1945 20 -   -  
1946 20 -   -  
1947 20 -   -  
1948 20 -   -  
1949 20 -   -  
1950 20 -   -  
1951 20 -   -  
1952 20 -   -  
1953 20 -   -  
1954 20 -   -  
1955 20 -   -  
1956 20 -   -  
1957 19 -   1

361

1958 16 -   3

364, 365, 377

1959 10 -   6

368, 370, 372, 374, 375, 378

1960 3 -   7

363, 367, 369, 373, 376, 379, 380

1961 - -   3

362, 366, 371

Tabor tramwajowy
Strona główna

Strona dodana 5.01.2009


©
Wojciech Dębski

 Rozpowszechnianie oraz publikacja materiałów zawartych na tej stronie wyłącznie za zgodą autora.