Łódzkie tramwaje i autobusy

Tabor tramwajowy
Strona główna

 
803N
1973 - 2012
 

informacje               foto-galeria               stany inwentarzowe

 

Typ: 803N
Producent: Chorzowska Wytwórnia Konstrukcji Stalowych "Konstal"
Lata budowy: 1973 - 1974
Ilość pojazdów: 141

Pierwszy przydział: MPK Łódź (zajezdnia Tramwajowa)
Ostatni przydział: MKT Sp. z o.o. (zajezdnia Helenówek)
TP Sp. z o.o. (zajezdnia Brus)
Data wpisu pierwszego pojazdu: 1.09.1973
Data skreślenia ostatniego pojazdu:
 


Długość: 19300 mm
Szerokość: 2400 mm
Wysokość: 3067 mm
Ciężar własny: 24000 kg
Ilość miejsc siedzących: 32
Ilość miejsc stojących: 150
Typ silnika: LTb 220 (4 szt.)
Moc silnika: 4 x 41,5kW
Wózek dwuosiowy: 3 szt.
Rozstaw osi: 1900 mm
Średnica kół tocznych: 654 mm
 

Budowa
    803N, to przegubowy, sześcioosiowy wagon jednokierunkowy. Posiadał dwa człony połączone sekcją środkową - przegubem. Przedni i tylny człon były osadzone na dwuosiowych wózkach wyposażonych w silniki elektryczne typu LTb-220. Każda z osi na wózku była napędzana indywidualnie. Przegub osadzono na dwuosiowym wózku tocznym. Wózki 1 i 3 posiadały hamulce elektrodynamiczne, szczękowe (do umiejscawiania) oraz szynowe (awaryjne). Środkowy wózek toczny wyposażono w hamulec tarczowy (uruchamiany solenoidem) oraz hamulce szynowe.
   
Konstrukcja wagonu była stalowa. Poszycie zewnętrzne blaszane, wewnętrzne z płyt laminowanych. Podłoga drewniana, wyłożona gumową wykładziną. Siedzenia jednomiejscowe z tworzywa. Tramwaj posiadał cztery pary drzwi łamanych (2 i 3 węższe), obsługiwanych automatycznie przez motorniczego. Drzwi były czteroskrzydłowe. Stopnie wejściowe na dach umieszczono po prawej stronie drugich drzwi (wagony 102NaW posiadały je po lewej stronie).
   
W odróżnieniu od wagonów 102NaW z systemem rozrządu pośredniego, 803N wyposażono w rozrząd przełączalny,
w którym silniki podczas rozruchu połączone są najpierw szeregowo, następnie przełączone zostają w dwie grupy równoległe. W ten sposób prawie o połowę skrócono czas poboru prądu potrzebnego do rozruchu. W praktyce nowe 803N o wiele szybciej ruszały z miejsca po załączeniu nastawnika na pierwszy kontakt jazdy.  Po latach, w opinii większości motorniczych, zostały za to lepiej ocenione od wozów 102NaW.
   
Układ sterowania ręczny, pośredni, stycznikowy. Obwody sterowania zasilane prądem 40V. Fabrycznie wyposażony w odbierak prądu OTK-1. Ogrzewanie wagonu za pomocą 17 grzejników rozmieszczonych wzdłuż ścian bocznych przy podłodze. Możliwość ogrzewania grupami w ilości 6, 11 i 17 szt. Dodatkowo cztery odmrażacze szyb wokół pulpitu na stanowisku motorniczego. Grzejniki zasilano napięciem z sieci trakcyjnej - 600V.

Kolorystyka
    Fabrycznie wagony pomalowane były na kremowo (pas okienny i fartuchy ochronne) i czerwono (burty). Dach był w kolorze szarym, a listwy ozdobne brązowe (przemalowane na szaro jeszcze w latach 70.) Wiele wagonów w takich barwach przejeździło całą swoją służbę w MPK do 1992 roku. Od 1990 r. podczas remontów rozpoczęto w przegubowcach przemalowywać fartuchy na czerwono. Na wielu wagonach  pojawiły się także reklamy.
    Po przejęciu wagonów przez spółki MKT i TP
wprowadzono malowania zakładowe. Jako pierwszy w pomarańczowo czerwonych barwach pojawił się na Brusie wóz nr 10. W MKT wagony zaczęto przemalowywać na kolor pomarańczowy natomiast fartuchy i dach na czarno. Pierwszy w takich barwach wyjechał 102NaW - 28, następnie 803N - 1, 30, 38. Z czasem nowe barwy i reklamy, zastąpiły dawne MPK-owskie malowanie. Ostatnie dwa kremowo czerwone przeguby przemalowano na Helenówku w styczniu 1998 r. Były to wozy 803N - 10 i 102NaW - 27. Od marca 2002 r. w TP wprowadzono malowanie żółto-czerwone, według takiego samego wzoru jak w MPK. Pierwszy otrzymał je wóz 8. W MKT kolejnych zmian malowania dokonano w lipca 2004 r. Jako pierwszy w nowych żółto-pomarańczowych barwach wyjechał wagon 30.

Dostawy i przydział
    Wagony dostarczano do Łodzi drogą kolejową. Pierwsze egzemplarze trafiły do Łodzi w sierpniu 1973 r. Otrzymały kolejną numerację po wozach 102Naw, od nr 896 wzwyż, następnie w przedziale 461 - 497. Początkowo przydzielano je do zajezdni przy ul. Tramwajowej. Pod koniec roku część trafiła również na Helenówek.
    Przez wiele lat 803N stacjonowały w zajezdniach na Tramwajowej, Chocianowicach i Helenówku. Po likwidacji w 1986 r. zajezdni przy ul. Tramwajowej część trafiła na Telefoniczną, gdzie stacjonowały do 1989 r. Pod koniec eksploatacji w MPK kilkanaście wagonów przydzielono na Brus. Ich ostatnią ostoją były zajezdnie na Helenówku i Brusie.

Eksploatacja w MPK
    Po testach wagonów 102NaW zrezygnowano w Łodzi z ich eksploatacji w trakcji podwójnej. Tym samym zbędne stały się dalsze dostawy wagonów przystosowanych do jazdy ukrotnionej. W dniu 18 sierpnia 1973 r. rozpoczęto seryjne dostawy nowych wagonów 803N, które zakończono 10 czerwca 1975 r.  W sumie w latach 1973 – 1975 Łódź otrzymała 141 wagonów tego typu.
    W dniu 1.09 1973 r. wyjechały po raz pierwszy na miasto. Wówczas wiele torowisk w jezdniach nie było jeszcze przystosowanych do mijania się wagonów o szerokości pudła 2,40 m. Nowe przegubowce były szersze od starszych wagonów i podczas mijania najczęściej urywały sobie klosze kierunkowskazów lub wręcz ocierały się bokami. Do końca roku dostarczono ponad 40 sztuk, ale część z uwagi na międzytorza nie miała zatrudnienia. Kilkanaście wozów przekazano z Tramwajowej na Helenówek do obsługi podmiejskiej linii 45, której trasa przebiegała na wydzielonym torowisku. Problem istniał praktycznie do końca dostaw w 1975 r., a nowe wagony często były odstawione na bocznych torach. Po modernizacjach kilku ciągów komunikacyjnych tramwaje kierowano głównie na linie 1, 9, 11, 13, 22, 25, 26, 27, 28, ale nie tylko.
    W 1975 r. skreślono z inwentarza pasażerskiego dwa wagony 803N. Wóz nr 920 przekazano do Ośrodka Szkolenia Kadr jako „naukę jazdy”. Niestety, wóz nr 931 rozpoczął czarną serię pożarów. W ciągu 9 lat skreślono jeszcze kilka wagonów, które nie kwalifikowały się do odbudowy po spaleniu lub wypadkach. W latach 80. przeguby kursowały już niemal na wszystkich liniach za wyjątkiem 6, 14, 17, 24 na których pojawiały się sporadycznie lub obsługiwały je przez krótki czas.
    Na początku lat 90. przemiany gospodarcze doprowadziły do zmian w strukturach organizacyjnych Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego, które w grudniu 1991 r. zostaje przez Radę Miejską w Łodzi postawione w stan likwidacji. Malejące od kilku lat przewozy pasażerskie doprowadzają do zamknięcia kilku tras w mieście, choć nie był to jedyny powód ograniczeń w usługach świadczonych przez tramwaje. Zmienione zasady finansowania transportu zbiorowego prowadzą do braku porozumienia między samorządami niektórych gmin. W efekcie zawieszone zostają trasy do Aleksandrowa i Rzgowa. Wszystko to powoduje zmniejszenie ilości taboru. Przełomowy moment w eksploatacji wagonów przegubowych następuje w połowie 1992 r. W maju i czerwcu odstawiono kilkadziesiąt z nich na tory boczne w zajezdni na Chocianowicach. Był to ich koniec w obsłudze linii miejskich.

Eksploatacja w MKT i TP
    W miejsce zlikwidowanego MPK, powstały trzy nowe firmy. Obsługą linii miejskich zajęła się utworzona w 1992 r. firma MPK-Łódź Sp. z o.o. Wówczas wagony przegubowe kursowały już wyłącznie na liniach podmiejskich, które w niedługim czasie przejęły  – Międzygminna Komunikacja Tramwajowa Sp. z o.o. z siedzibą na Helenówku (1993 r.) oraz Tramwaje Podmiejskie Sp. z o.o. z siedzibą na Brusie (1994 r.).
    Czynne wagony w każdej ze spółek otrzymały nową numerację od „jedynki” wzwyż, obowiązującą do końca ich eksploatacji. W drugiej połowie lat 90. rozpoczęto w MKT modernizacje wysłużonych 803N, a wyremontowane wagony z uwagi na nowe kształty otrzymały przydomek "kanciak". Stopniowo zaczęły zastępować klasyczne 803N, wśród których najdłużej w ruchu liniowym jeździł wagon 21. W spółce TP 803N jeździły bez modernizacji do końca służby. Więcej informacji o ostatnim dniu eksploatacji znajduje się
tutaj.

Modernizacje w MPK
    W wagonach 803N nie przeprowadzono żadnych poważniejszych zmian konstrukcyjnych.
Od 1975 r. rozpoczęto przeprowadzać pierwsze remonty, podczas których wagony odmalowywano. Zaczęto również robić specjalne wycięcia dla luzowników nad pierwszym i trzecim wózkiem. Po raz pierwszy uczyniono to w wozie 961. Do końca dekady zlikwidowano z przodu klapki wentylacyjne.
    W połowie lat 80. zaczęto wewnątrz montować kabiny dla motorniczych. Jako pierwszy w marcu 1985 r.  otrzymał ją wóz 958. Najdłużej bez kabiny jeździł 5164 (ex 5916, ex 916) - do grudnia 1990 r. Do budowy kabin wykorzystano m. in. węższe skrzydła z drugich i trzecich drzwi wagonów 102NaW, które zdemontowano podczas ich remontów w latach 1985 i 1986.

    W drugiej połowie lat 80. zaczęto dość regularnie przeprowadzać remonty bieżące, małe i średnie. Pod koniec lat 80. pojawiły się trzy osiemsettrójki posiadające tzw. „duże filmy”, charakterystyczne dla stołecznych wagonów 13N. Były to wozy 3474 (ex 474), 5154 (ex 904) oraz 5961 (ex 961). Ten ostatni wrócił z takim przodem po remoncie średnim, wykonanym w Stąporkowie koło Skarżyska Kamiennej. Początkowo planowano wykonać tam więcej remontów łódzkim wagonom, jednak MPK nie było do końca zadowolone z wykonanej usługi. W 1990 r. dolne fartuchy zaczęto przemalowywać na kolor czerwony.
   
W ciągu całej służby w MPK remonty kapitalne przeprowadzono tylko w czterech wagonach - 916 (1982 r.), 921 (1982 r.), 923 (1981 r.), 970 (1982 r.). Ostatnie remonty bieżące wykonano w warsztatach MPK na początku 1992 r.

Modernizacje w MKT i TP

    W połowie lat 90. rozpoczęto w MKT pierwsze poważniejsze remonty. W wozach 1, 18 i 30 przebudowano kabiny dla prowadzących, a bezpieczniki i urządzenia elektryczne rozmieszczone zostały nieco inaczej niż dotychczas. W niektórych wagonach zamontowano piasecznice oraz dwa reflektory z przodu. W lipcu 1997 r. oddano po modernizacji wóz nr 17, który przebudowano według własnego projektu. „Nowy” tramwaj bardzo przypadł do gustu pasażerom. Budowa od podstaw konstrukcji przodu i tyłu o bardziej kanciastych kształtach oraz wizualna likwidacja beczkowatego dachu za sprawą obudowy blaszanej, znacznie odmłodziły wygląd zewnętrzny. Wnętrze zostało wyposażone w siedzenia „wandaloodporne”, których było teraz w zależności od egzemplarza od 12 do 14 więcej niż w tradycyjnym wnętrzu. Kolejnym udogodnieniem były podgrzewane zimą stopnie wejściowe oraz drzwi obsługiwane specjalnymi przyciskami przez pasażerów. Warto także wspomnieć, że poszycia blaszane wagonów ulegały przy modernizacjach całkowitej wymianie. Podobnie rzecz się miała z płytami laminowanymi wewnątrz. Dzięki dobrze wykonanym remontom kapitalnym, żywotność wielu „osiemsettrójek” została przedłużona przynajmniej o 10 lat.
    W spółce TP tak daleko idących modernizacji nie wykonywano. Ich stan techniczny w początkowym okresie eksploatacji był jednak nieco lepszy niż większości wozów na Helenówku. Oprócz montażu stanowisk do cofania, reflektorów wstecznych i piasecznic, w wagonach z Brusa nie zaszły żadne poważniejsze zmiany.
 

Foto-galeria

Galerie zdjęć wagonów MKT i TP w przygotowaniu
 

Rok budowy 1973; Numery: 896 - 948

   

905 (-> MKT 4)
(eksploatacja w MPK: 18.09.1973 - 11.1993)
Opis:
803N - 5905 (ex 905) jako linia 16 bis na pl. Wolności.
Foto: Miłosz Zaborski; 27.08.1988 r.

907 (-> MKT 6)
(eksploatacja w MPK: 25.09.1973 - 11.1993)
Opis:
803N - 907 jako linia 5 na ul. Kilińskiego.
Foto: Jiří Boháček; 1981 r.

   

913
(eksploatacja w MPK: 9.10.1973 - 25.11.1982)
Opis:
803N - 913 w zajezdni przy ul. Tramwajowej.
Foto: Michał Malinowski; 1974 r.

933
(eksploatacja w MPK: 20.12.1973 - 1.06.1992)
Opis:
803N - 5179 (ex 5933, ex 933) jako linia 45
na Bałuckim Rynku.
Foto: ze zbiorów Krzysztofa Michalskiego; 1989 r.

   

934 (-> MKT 43)
(eksploatacja w MPK: 22.12.1973 - 11.1993)
Opis:
803N - 934 jako linia 13 na ul. Narutowicza.
Foto: Jiří Boháček; 08.1978 r.

948
(eksploatacja w MPK: 14.01.1974 - 13.06.1992)
Opis:
803N - 948 na ul. Tramwajowej.
Foto: ze zbiorów MKM MPK-Łódź

   

Rok budowy 1974; Numery: 461, 497, 949 - 999

   

478 (-> TP 5)
(eksploatacja w MPK: 16.12.1974 - 1.02.1994)
Opis:
803N - 478 w zajezdni Chocianowice.
Foto: Michał Malinowski; 1978 r.

969
(eksploatacja w MPK: 1.04.1974 - 13.06.1992)
Opis:
803N - 969 na pętla Radiostacja.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; 1974 r.

   

 

997
(eksploatacja w MPK: 1.06.1974 - 1.02.1994)
Opis:
803N - 997 jako linia 9 na pętli Dąbrowa.
Foto: ze zbiorów Wojciecha Dębskiego; 1974 r.

 

   
   

Stany inwentarzowe

Rok

Stan na koniec roku

Wpisano sztuk

Numery taborowe pojazdów przyjętych na inwentarz

Skreślono sztuk

Numery taborowe pojazdów skreślonych z inwentarza

1973 44 44

896 - 939

-  
1974 133 89

940 - 999, 461 - 489

-

 

1975 139 8

490 - 497

2

920 (na szkoleniowy), 931

1976 138 -   1

937

1977 138 -   -  
1978 138 -   -

 

1979 137 -   1

468

1980 137 -   -  
1981 136 -   1

936

1982 134 -   2

912, 913

1983 131 -   3

473, 939, 972

1984 129 -   2

922, 989

1985 129 -   -  

W 1985 r. wprowadzono czterocyfrową numerację wagonów, z których pierwsza cyfra oznacza numer zajezdni.

1986 129 -   -  
1987 129 -   -  
1988 129 -   -  
1989 16 -   -  

Poniżej podano przenumerowania wagonów w 1989 r. (w nawiasie numer poprzedni).
5150 (ex 5900), 5151 (ex 5901), 5152 (ex 5902), 5153 (ex 5903), 5154 (ex 5904), 5155 (ex 5905), 5156 (ex 5906), 5157, 5158 (ex 5908), 5159    (ex 5909), 5160 (ex 5910), 5161 (ex 5911), 5162 (5914), 5163 (ex 5915), 5164 (ex 5916), 5165 (ex 5917), 5166 (ex 5918), 5167 (ex 5919, 5168 (ex 5948), 5169 (ex 5921), 5170 (ex 5923), 5171 (ex 5924), 5172 (ex 5925), 5173 (ex 5926), 5174 (ex 5927), 5175 (ex 5928), 5176 (ex 5929), 5177 (ex 5930), 5178 (ex 5932), 5179 (ex 5933), 5180 (ex 5934), 5181 (ex 5935), 5182 (ex 5938), 5183 (ex 5949), 5184 (5940), 5185 (ex 5941), 5186 (ex 5942), 5187 (ex 5943), 5188 (ex 5944), 5189 (5945), 5190 (ex 5946), 5191 (ex 5947)

1990 129 -   -  
1991 125 -   -

5462, 5464, 5466, 3992

1992 74 -   51

5150, 5154, 5160, 5161, 5163, 5165, 5166, 5168, 5169, 5170, 5171, 5173, 5174, 5175, 5177, 5179, 5181, 5183, 5188, 5190, 5461, 5463, 5467, 3469, 3472, 3482, 3485, 3488, 5897, 5898, 5953, 5954, 5955, 5956, 5957, 5958, 5960, 5964, 5965, 5967, 5968, 5969, 5973, 5977, 5979, 5983, 3985, 3986, 3988, 3990, 3993

Poniżej podano przenumerowania wagonów w 1993 r. (w nawiasie numer poprzedni). W dalszej części tabeli numery wagonów MKT zaznaczono kolorem brązowym.
1 (ex 5151), 2 (ex 5152), 3 (ex 5153), 4 (ex 5155), 5 (ex 5156), 6 (ex 5157), 7 (ex 5158), 8 (ex 5159), 9 (ex 3495), 10 (ex 5167), 11 (ex 5164), 12 (ex 5176), 13 (ex 5178), 14 (ex 5182), 15 (ex 5184), 16 (ex 5186), 17 (ex 5189), 18 (ex 5465), 19 (ex 5950), 20 (ex 5952), 21 (ex 5959), 22 (ex 5962), 23 (ex 5963), 24 (ex 5966), 25 (ex 5974), 26 (ex 5976), 29 (ex 3991), 30 (ex 3994), 31, (ex 3987), 32 (ex 3980), 33 (ex 3998), 34 (ex 3477), 35 (ex 3481), 36 (ex 3484), 37 (ex 3475), 38 (ex 3486), 39 (ex 3493), 40 (ex 3490), 41 (ex 3492), 42 (ex 5172), 43 (ex 5180), 50 (ex 5961), 51 (ex 5970)

1993 64 -   10

25, 26, 3470, 3474, 3480, 3487, 3494, 3497, 5899, 5996

Poniżej podano przenumerowania wagonów w 1994 r. (w nawiasie numer poprzedni). W dalszej części tabeli numery wagonów TP zaznaczono kolorem zielonym.
1 (ex 4162), 2 (ex 4191), 3 (ex 4951), 4 (ex 4995), 5 (ex 4478), 6 (ex 4483), 7 (ex 4187), 8 (ex 4984), 9 (ex 4999), 10 (ex 4491), 11 (ex 4496), 12 (ex 4479)

1994 46 -   18

16, 17, 29, 42, 43, 50, 51, 5185, 4471, 4476, 4489,  5896,  5971, 5975, 5978, 4981, 5982, 4997,

1995 46 -   -  

W 1996 r. zamieniono numerami wozy liniowe MKT 4 i 41

1996 46 -   -  
1997 45 1

17'''(ex 29'', ex 50)

2

9, 33

1998 46 1

33'' (ex 26)

-  
1999 45 -   1

11

2000 44 2

29''' (ex 17'', ex 25)

2

37, 40

2001 45 1

37'' (ex 42)

-  
2002 45 1

16'' (ex 9)

1

24

2003 44 -   1

41''

2004 31 -   13

1, 2, 3, 10, 12, 19, 31, 32, 34, 35, 36, 38, 39

2005 30 -   1

20

2006 29 -   1

30

2007 26 - 3

7, 17''', 33''

2008 23 - 3

18, 23, 8

2009 20 - 3

11, 13, 21

2010 16 - 4

8, 15, 22, 29'''

2011 12 - 4

5, 6, 6, 12

2012 - -   12

4'', 14, 16'', 37'', 1, 2, 3, 4, 5, 7, 9, 10

kolor brązowy - numeracja wagonów MKT Sp. z o.o.
kolor zielony - numeracja wagonów TP Sp. z o.o.

Tabor tramwajowy
Strona główna

Strona dodana 2.01.2007


©
Wojciech Dębski

 Rozpowszechnianie oraz publikacja materiałów zawartych na tej stronie wyłącznie za zgodą autora.